* تاریخچۀ لعن بر دشمنان اهل بیت(ص)، از قرون اوّلیّه تا ظهور حکومت درخشان صفویّه:

برچسب‌ها: لعن, تولّی, تبرّی, خلفاء ثلاثه, خلفای سه گانه, امام محمّد غزالی, یزید, ابن جَوزی, ابوریحان بیرونی, سنایی غزنوی, ناصرخسرو, سعد الدّین تفتازانی, امیر علیشیر نوایی, محقق کرَکی, شاه اسماعیل صفوی, صفویّه

+ نوشته شده در  شنبه 1390/11/01ساعت   توسط مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیّه - اصفهان 

56/فارسی/خاتمۀ تصحیح الاعتقاد یا اعتقادات مفید(ره)/ حلّ تعارض ظاهری بین احادیث

* تصحیح الاعتقاد، شیخ مفید(ره):

[فصل، در احادیث مختلفه]:

شيخ مفيد (عَلـَيهِ الرَّحمة) فرموده است كه: ... مجمل و خلاصۀ امر آنستكه: نيست هر حديثى كه نسبت داده شده بسوى ائمه صادقين (عليهـِمُ السّلام) حق، و حال آنكه نسبت داده شده است بسوى ايشان آنچه حق نميباشد از جانب ايشان؛ پس كسى كه معرفتى از براى او نيست، فرق نميكند (نميدهد) ميانه حق و باطل.

و بتحقيق كه آمده است از ايشان لفظهاى مختلف در معانى مخصوص، پس بعضى از آنها چيزيست كه مناسب ميباشد معانى آن و اگر چه مختلف باشد الفاظش، بجهت داخل بودن خصوص در آن و عموم؛ و ايجاب و ندب (= استحباب)؛ و بجهت بودن بعضى از آنها بر اسبابى چند، كه تعدّى نمینمايد حكم [از آنها] بسوى غير آنها؛ و تعريض و كنايه شده است در بعضى از آنها بكلام مَجاز [و نه حقیقت]، بجهت موضع تقيه و مدارات كردن با دشمنان؛ و همه اينها مقرون ميباشد بدليلى و خالى نميباشد از برهانش؛ و منت از براى خداوند است.

و تفصيل اين جمله درست و ظاهر ميگردد نزد اثبات احاديث مختلفه؛ و سخن بر آنها آن چيزیست كه مقدم داشتيم آنرا، و حكم در مقاصد (معانى) آنها آن چيزى است كه بيان نموديم آنرا، كه دروغ از آن احاديث منتشر نميگردد بكـَثرَتِ سند، مثل [کثرت سند در] انتشار صحيحى كه دروغ نبسته باشند بر ائمه عليهم السّلام در آن؛ و آنچه بيرون آمده و صادر گرديده است بجهت تقيّه، بسيار نميباشد روايتش از ايشان، چنان كه بسيار ميباشد روايتى كه مَعمُولٌ بـِه میباشد؛ بلكه ناچار است از رُجحان داشتن در يكطرف بر ديگر از جهت راويان، بحَسَب آنچه ذكر نموديم آن را؛ و اجماع ننموده اند گروه اماميه بر چيزى كه بوده است حكم در آن از روى تقيه، يا حديثى كه [تحریف و تدلیس (=فریبکاری) و دَسّ در آن شده و یا] وضع [=جعل] شده و [به] دروغ نسبت داده شده است بسوى ايشان(ع) بجهت [افتراء زدن] بر ايشان.

پس هر گاه يافتيم يكى از دو حديث را كه اتفاق [نظر علماء قدیم شیعه] ميباشد بر عمل كردن بآن، بخلاف آن ديگر، بدانيم كه [آن حدیث که] اتفاق شده است بر عمل بآن، آن حق است، در ظاهرش و باطنش؛ و آن ديگر كه عمل نشده است بآن، [چنین بوده که] يا گفتار بآن بر وجه تقيه [بوده] است، يا دروغى در آن میباشد.

و هر گاه يافتيم حديثى را كه روايت ميكنند آن را ده نفر از اصحاب ائمه عليهم السّلام كه مخالف ميباشد آنرا حديثى ديگر در لفظ و معناى آن - و صحيح نمیباشد جمع ميانه آن دو بهيچ حال - و روايت نموده باشند آن حديث ديگر را دو نفر يا سه نفر، حكم نمائيم بآنچه روايت نموده است آن را ده نفر، و ترجيح دهيم آن را بر حديثى كه روايت نموده است آن را دو نفر يا سه نفر؛ و حمل نمائيم آنچه را كه كم روايت نموده‏اند آنرا، بر وجه تقيه يا توهّم و اشتباه نقل ‏كنندۀ آن.

و هر گاه بيابيم حديثى را كه مكرّر شده است عمل بآن از خواصّ [= خاصّان، بزرگان] اصحاب ائمه عليهم السّلام در زمانى بعد زمانى و عصر امامى (بعد امامى) حكم نمائيم بآن و ترجيح دهيم آنرا بر آنچه روايت نموده است آنرا غير ايشان - كه خلاف آن ميباشد - از آنچه مكرّر نشده است روايت آن و عمل بمقتضاى آن، بحَسَب آنچه ذكر نموديم آنرا.

پس هر گاه يافتيم حديثى را كه روايت نموده ‏اند آن را شيوخ گروه اماميه، و روايت ننموده‏ اند خود ايشان خلاف آن را، بدانيم كه آن ثابت ميباشد و [بدانیم] اينكه آنچه روايت نموده است آنرا غير ايشان - كه باين عدد و باين اختصاص بائمّه عليهم السّلام مثل ايشان نميباشند - باطل است، زيرا كه آن [عدد راویان و اختصاص آنها به امامان ع] علامت حقيقت است در آن [حدیث]، و فرق ميانۀ حق و باطل در معنى آن، آنست؛ و اینكه جايز نمى ‏باشد كه فتوى بدهد امام عليه السّلام بر وجه تقيه در حادثه [ای]، پس بشنوند آنرا مُختصّين بعلم دين از اصحاب ايشان و ندانند سبب صدورش را كه بر چه وجه بوده سخن در آن؟!  و اگر رفته باشد از ياد يكى از ايشان [= راویان متخصّص]، نرود از ياد همۀ جماعت، خصوصاً كسانى كه معروف میباشند بفتواى حلال و حرام و نقل فرائض و سُنـَن و احكام‏...

[* شارح – رحمة اللهِ علـَیه – گوید:

در خاتمۀ این شرح، واجب است بر حذر داریم مُتدیّنین را از اعتماد بر بسیاری از اقاویل شیخ مفید – که خدا از او راضی باد – چه، مشتمل است بر شواذّ (جمع شاذّ: چیزهای نادر و نا معتبر) که مخالفند با مسلـَّمات عقائد ما امامیّه که احادیث شریفه در مورد آنها متواتر هستند؛ و این بسبب اشتغال شیخ مفید – که خدایش ببخشد - به علم کلام بوده که مورد نهی است در اسلام، و نیز مغرور شدن او به این عقل ضعیف و خطاکار انسانی؛ و سیّد ابن طاووس – اَعلـَی اللهُ مَقامَه – در رسالۀ "کشف المَحَجَّة لِثمَرَةِ المُهجَةِ" (= کشف راه راست و درست برای ثمرۀ جان و دل) [که توسّط مرحوم شهیدی گلپایگانی به فارسی روان ترجمه شده و به نام "برنامۀ سعادت" توسّط انتشارات مرتضوی – تهران - خ ناصر خسرو- کوچۀ حاجّ نائب، منتشر گشته است – ویراستار] (سیّد ابن طاووس) اِطناب [= مفصّل سخن گوئی] فرموده در ذمّ [= بدگوئی] اشتغال به علم کلام، و طعن نموده بر شیخ مفید و سیّد مرتضی – که خدا هردو را ببخشد – از آن حیث که وارد ساخته اند در مباحث اعتقادی، آن چیزی را که مخالف احادیث شریفۀ ما و موافق معتزله و سایر فرقه های گمراه کلامی است – که خدا پناه دهد ما را از شرّ جمیع ایشان! – و با این وجود، سیّد ابن طاوس(ره) ذکر نموده که موارد اختلاف میان این جماعت کلامیّین از شیعه، به دهها مورد بالغ میشود!! و مخفی نیست که شیخ مفید مکرّراً اِسائۀ ادب نموده به شیخ صدوق – اعلـَی اللهُ مقامَه - در بسیاری از حواشی و تعلیقات خود بر رسالۀ اعتقادات او، و این همواره عادت و خوی اصحاب علم کلام است و عجب از ایشان نیست!! و اینچنین است منطق اهل اصول و اَتباع عقول!! ... پس اعتماد نمیشود هرگز نزد ما، بر جمیع اقوال شیخ مفید و سیّد مرتضی – که خدا از هر دو راضی باد – مگر آنچه از آنها که مستند باشد به احادیث معتبرۀ شریفه. و ما اینجا اکتفاء کنیم بدانچه که امام غائب (عَجَّلَ اللهُ فرَجَهُ) در اظهار دلگیری از شیخ مفید(ره) فرموده اند - با وجود اِذعان به اینکه او ناصر و یاور مذهب شیعه بوده است – در توقیع (= نوشته ای) که اندکی قبل از وفات وی، در سال 412 هجری (ق) بر او وارد شد:

«... فَمَا يَحْبِسُنَا عَنْهُمْ إِلَّا مَا يَتَّصِلُ بِنَا مِمَّا نَكْرَهُهُ وَ لَا نُؤْثِرُهُ مِنْهُمْ ! وَ اللَّهُ الْمُسْتَعانُ وَ هُوَ حَسْبُنَا وَ نِعْمَ الْوَكِيلُ وَ صَلَاتُهُ عَلَى سَيِّدِنَا الْبَشِيرِ النَّذِيرِ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّاهِرِينَ وَ سَلَّم ... ‏= ... پس چیزی ما را از شیعیان دور نمی سازد، جز آنچه که بما میرسد (از اخبار ایشان) از آنجمله چیزها که خوش نمی داریم و نمی پسندیم و انتظار آنرا از ایشان نداریم ! و یاری طلبی ما از خداوند است و او ما را کافیست و بهترین وکیل و کارگزار است؛ و درود او بر سَیّد و سَروَر بشارت دهنده و بیم دهنده، محمّد و خاندان پاک او باد ... » (الإحتجاجُ على أهل اللـِّجاج، الشیخ الطبرسی، ج‏2، ص 499).

- بارخدایا! ببخش و بیامرز صدوق و مفید و طبرسی و ابن طاووس و مجلسی را و هر کس را که ناصر و یاور شیعۀ امامیّه بوده، و چشم فروپوش از قصور [= کوتاهی غیر عمدی] یا تقصیر [= کوتاهی عمدی] بعض ایشان در پیروی از طریقت اخبار ائمّۀ هادین مهدیّینَ [= هدایتگران و هدایت شدگان الهی]، بحقّ محمّدٍ و آلِهِ الطاهرینَ – صلواتُ اللهِ و سلامُهُ علیهـِم اجمَعینَ، واللّعنُ علی أعدائِهـِمُ الظالمینَ إلی قیامِ یَومِ الدِّینِ – شارح: بندۀ ضعیف امیدوار به بخشش پروردگار لطیف: سیّد ابراهیم بن محمّد نجفی (ره)...].

[* در انتهای نسخۀ عربی تصحیح الاعتقاد شیخ مفید(ره)، چنین آمده که نویسنده و راوی این نسخه، که در 9 محرّم 1080 ق از تحریر آن فراغت یافته، العبدُ أحمدُ بنُ عبدِ العالي المَيسي العامِلي نام دارد – ویراستار].

[* و اکنون ما نیز بیان می داریم که: به اتمام رسید تصحیح و توضیح و تحقیق و تحریر و ویرایش و اِعراب گذاری مشکلات متن این دو رساله و ترجمۀ فارسی آن دو، در "قائمیّۀ اصفهان"، بتاریخ 25 ربیع الثانی 1432 قمری – برابر با: 10 نوروز 1390 شمسی – اندک زمانی پس از درگذشت سَروَر بزرگوارمان: آیة الله حاجّ سیّد حسن فقیه امامی، در روز اوّل همین ماه قمری، برابر با 15 اسفند 1389 شمسی – روحش شاد و تربتش پر نور باد – که از جمله آنان بود که اِتقان نمودند مَوَدَّت خود را نسبت به اهل بَیت پیامبر (صلواتُ اللهِ علـَیهـِم) و اِعلان نمودند بَرائت خویشتن را از دشمنان لعنت شدۀ ایشان؛ خداوند، جاوید بدارد سعادتمندی او را در بهشت، و برپا نگاه دارد رضایتمندی امام زمان(عج) را از این بُنیاد نیک سرشت، که یادگار عهد آن بزرگمردِ نیکو سرنوشت است]

(آثار ما بصفحۀ گیتی، نشان ماست * از بعد ما نگاه به آثار ما کنید)

التـماس دعـا از خواننـدگان گرامی.

وَ السَّــلامُ عَلیٰ مَــن ِ اتـَّــبَعَ الهـُدیٰ.

+ نوشته شده در  چهارشنبه 1390/01/10ساعت   توسط مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیّه - اصفهان 

56/عربی/خاتمة تصحیح الاعتقاد للمفید(ره)/ في الأحاديث المختلفة و معرفة حلّ تعارضها

+ نوشته شده در  چهارشنبه 1390/01/10ساعت   توسط مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیّه - اصفهان 

55/فارسی/خاتمۀ اعتقادات صدوق/ تتمَّه ای در عدم اختلاف قرآن/ حدیثی از کتاب توحید

[تَتِمَّه ای در عدم اختلاف در قرآن]:

 

- اعتقادات صدوق ره- ترجمه، ص 155- 159:

 

و در كتاب خداوند عَزَّ وَ جَلَّ، چيزى چند هست كه جاهلان، مختلف و متناقضش ميپندارند و حال آنكه نه مختلف است و نه متناقض.

مثل اينكه فرمود: پس امروز فراموش ميكنيم كافران را چنانچه فراموش نمودند ملاقات روز خود را، يعنى امروز قيامت را «1».

و [فرموده:] فراموش كردند خدا را پس خداوند هم آنها را فراموش كرد «2».

و [حال آنکه در آیه ای دیگر] ميفرمايد كه: نبوده است پروردگارت فراموشكار «3».

و مثل اينكه فرموده: روزى كه بپا ميايستند روح و ملائكه صفـّى و اصلاً سخن نميگويند مگر كسى كه اذنش دهد خداوند و سخن صواب [= صحیح] گويد «4».

و [در حالیکه در جای دیگر] فرمود: روز قيامت بعضى كافر ميشوند ببعضى و لعن‏ ميكنند بعضى از آنها بعضى را «5».

و فرموده: بدرستى كه اين هر آينه حقست خصمى نمودن [= دشمنی کردن] اهل آتش با هم «6».

و باز ميفرمايد: نزاع مَكنيد با هم نزد من اى اهل جهنم و حال آنكه پيش آمدم (آوردم) بسوى شما وعيد و تهديد را (بوَعيد و تهديد) «7».

و ميفرمايد: امروز مُهر ميگذاريم بر دهنهاى آنها و با ما سخن ميگويد دستهاشان و شهادت ميدهد پاهاشان بآنچه بوده اند كه آن را كسب مينموده اند «8».

و مثل اينكه فرموده: رويهائى چند در روز قيامت درخشنده‏ اند [و شاداب]، بسوى پروردگارشان نظركننده اند «9».

و [حال اینکه در جای دیگر] ميفرمايد: ادراك نميكند خداوند را چشمها، و او چشمها را ادراك ميكند و او است صاحِب لـَطافت (لطف خ ل) و آگاهى «10».

و مثل اينكه فرموده: نبوده براى هيچ بشرى اينكه سخن گويد با او خداوند مگر بطريق وحى يا از پس پرده يا آن كه بفرستد فرستاده اى را «11».

و [حال آنکه] باز ميفرمايد: سخن گفت خداوند با موسى سخن گفتنی «12».

و ميفرمايد: ندا فرمود آدم و حوا را پروردگارشان «13».

و [بارها] ميفرمايد:

اى پيغمبر «14» [و ای رسول] «15».

و مثل اينكه فرموده:

داناى غيب است، مخفى نميشود از او مثقال ذرّه اى بسنگينى مورچه در آسمانها و نه در زمين «16».

و [حال آنکه] باز ميفرمايد: نگاه نميكند خداوند بسوى آن جماعت در روز قيامت و تزكيه نميكند ايشان را «17».

وميفرمايد: بدرستى كه آن جماعت از پروردگارشان در روز قيامت، محجوب [=پوشیده] و مستورند «18».

و مثل اينكه فرموده: آيا ايمن هستيد كسى را كه در آسمان است كه فرو بَرَد شما را بزمين [در حالیکه زمین به موج و اضطراب در افتد؟!] «19».

و فرمود: خداوند رحمان بر عرش قرار گرفته است «20».

و [حال آنکه] فرمود: اوست خداوند در آسمانها و در زمين، ميداند نهان شما و آشكار شما را «21».

و باز ميفرمايد: نميباشد هيچ راز خلوت سه نفرى مگر آنكه خداوند چهارم ايشان است و نه هيچ پنج نفرى مگر آنكه او ششم ايشان‏ است و نه كمتر از اين و نه اكثر از اين مگر آنكه او با ايشان است هر كجا باشند «22».

و ميفرمايد: او با شماست هر كجا هستيد «23».

و ميفرمايد: ما نزديكتريم بشما از رگ گردن «24».

و مثل اينكه فرموده: آيا انتظار ميبرند بجز آن را كه بيايند ايشان را مَلِكها[= فرشتگان]، يا بيايد پروردگار تو، يا بيايد بعضى نشانهاى پروردگار تو «25».

و باز فرموده: آمد پروردگار تو، و ملائكه صف در صف «26».

و باز فرموده: نيست مانند او چيزى [و او شنوا و بینا بر همه چیز است] «27».

و مثل اينكه فرموده: بگو يا محمّد صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَ آلِهِ و سَلّمَ كه باز يافت مينمايد [= می میراند] شما را مَلـَكِ مَوتى [یعنی حضرت عزرائیل(ع)] كه مُوَكـَّل [= وکیل و گماشته] بشما گرديده «28».

و باز ميفرمايد: بازيافت مينمايند آن مَيّت را فرستادگان ما [و کوتاهی نمیکنند] «29».

و ميفرمايد: آن كسانى كه بازيافت ميكنند ايشان را فرشتگان «30».

باز هم [با این همه، خود] ميفرمايد: خداوند ميگيرد جانها را در وقت مردنشان «31».

 

و نظير اينها در قرآن بسيار است [*و نیست در هیچیک اختلافی؛ چه آنکه بعضی ناظر به چیزیست که منظور بعض دیگر نیست؛ یا آنکه بعض آنها مُوضِح مراد از بعض دیگر است؛ یا آنکه تـَبصِرَة از برای آنست؛ یا آنکه تخصیص آن نموده؛ و یا استثناء کرده از آن، چیزی را؛ و یا بعضی ناسخ و بَعضی منسوخ است؛ و یا بعضی از مُحکـَمات و بَعضی از مُتشابـِهات است؛ و یا از أصناف تشبیه یا استعاره یا کنایه، و یا بیان مَجاز و حقیقت بوده، که از مُحَسِّنات کلام نزد أهل بَلاغت است؛ و یا امثال اینگونه تأویلات مُحتمِله نزد صاحِبان أبصار (= دیده ها؛ جمع بَصَر) و اِستِبصار (= نیک اندیشیدن) و أهلِ تـَّبصِرَة (=آگاهی) و بصیرت (= بینائی) - شارح].

وسؤال نمود ازآنها مردى از طايفه زنديقان، جناب امير المؤمنين عليه السّلام را وآن جَناب خبر داده ‏اند او را‏ به راههاى مُتـّفق بودن معنى ‏هاى اين آيتها و بيان فرموده ‏اند براى او تأويل[تفسیر باطنی] آنها را؛ ومن ذكر نموده ام حديثى را كه دراين باب است بر سبيل استقصاء [شرح وتوضیح کامل] با شرح آن در "كتاب توحيد"*.

[* چاپ جامعۀ مدرّسین، ص254، حدیث 5؛ که ما در اینجا مواضع حاجت از آن حدیث مفصّل را – در تفسیر و تأویل آیات فوق و مانند آنها -  می آوریم؛ به نقل از ترجمۀ مرحوم سیّد محمّد علیّ بن محمّد حسن اردکانی یزدی، که وی نیز از جمله مترجمین شاهزادۀ فاضل، محمّد ولی میرزا – حاکم یزد – فرزند فتحعلیشاه قاجار – رحمة اللهِ عَلـَیهـِما – بوده است؛ "اسرار توحيد" – یا: ترجمة التوحيد، ص293:

(حضرت علی(ع) در جواب آن زندیق فرمودند): ... اما قول آن جَناب (= خدا): «نـَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ» (=فراموش كردند خدا را، پس خداوند هم آنها را فراموش كرد)، جز اين نيست كه اين را قصد دارد كه: (آنها) خدا را در دار دنيا فراموش كردند و بطاعتش عمل نكردند پس خدا ايشان را در آخرت فراموش كرد يعنى از براى ايشان در ثوابش چيزى را قرار نداد، پس مَنسِىّ و فراموش كرده شدند. و همچنين است تفسير قول خداى عَزَّ وَ جَلَّ: «فَالْيَوْمَ نَنْساهُمْ كَما نَسُوا لِقاءَ يَوْمِهِمْ هٰذا» (= پس امروز فراموش ميكنيم كافران را چنانچه فراموش نمودند ملاقات روز خود را، يعنى امروز قيامت را) و از نِسيان و فراموشى اين را قصد ميكند كه ايشان را ثواب ندهد، چنان كه (ثواب میداد) دوستان خود را كه در دار دنيا مطيع و ذاكر بودند در هنگامى كه باو و رسولانش ايمان آوردند و در پنهانى از او ترسيدند.

و اما قول آن جَناب (خدا): «وَ ما كانَ رَبُّكَ نَسِيّاً» (=نبوده است پروردگارت فراموشكار)، بدرستى كه پروردگار ما - تبارَكَ وَ تعالىٰ عُلـُوّاً كبيراً (= بلند مقام و والا مرتبه است، به والامَنِشی بزرگ) - كسى نيست كه فراموش كند و بى ‏خبر نميباشد بلكه اوست نگاهداردۀ دانا؛ وگاهست كه عرب درباب نِسيان ميگويند كه: قد نـَسِيَنا فلانٌ فلا يَذكـُرُنا و ترجمه اش اينست كه فلانى ما را فراموش كرده و ما را ياد نميكند؛ يعنى از براى ما بخوبى فرمان نميدهد و ايشان را بآن ياد نميكند. پس آيا آنچه را كه خداى عَزّ و جَلّ ذكر كرده فهميدى؟ عرض كرد: آرى اندوه را از من بردى خدا اندوه را از تو ببرد و گرهى را از من گشودى خدا مزد ترا بزرگ گرداند!

حضرت فرمود: و امّا قول آن جناب: « يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِكَةُ صَفًّا لا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ قالَ صَواباً» (= روزى كه بپا ميايستند روح و ملائكه صفـّى و اصلاً سخن نميگويند مگر كسى كه اذنش دهد خداوند و سخن صواب [=صحیح] گويد) ... و قول آن جناب: « يَكْفُرُ بَعْضُكُمْ بِبَعْضٍ وَ يَلْعَنُ بَعْضُكُمْ بَعْضاً » (= روز قيامت بعضى كافر ميشوند ببعضى و لعن‏ ميكنند بعضى از آنها بعضى را)، و قول آن جناب: « إِنَّ ذلِكَ لَحَقٌّ تَخاصُمُ أَهْلِ النَّارِ » (= بدرستى كه اين هر آينه حقست خصمى نمودن [= دشمنی کردن] اهل آتش با هم)، و قول آن جناب: « لا تَخْتَصِمُوا لَدَيَّ وَ قَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُمْ بِالْوَعِيدِ » (= نزاع مَكنيد با هم نزد من اى اهل جهنم و حال آنكه پيش آوردم بسوى شما وعيد و تهديد [عذاب] را)، وقول آن جناب: «الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى‏ أَفْواهِهِمْ وَ تُكَلِّمُنا أَيْدِيهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ» (= امروز مُهر ميگذاريم بر دهنهاى آنها و با ما سخن ميگويد دستهاشان و شهادت ميدهد پاهاشان بآنچه بوده ‏اند كه آن را كسب مي نموده اند)، بآن وضعیست كه مذكور میشود: پس بدرستی كه اين در چند مَوطِن است از موطنهاى آنروز [= قیامت] كه مقدارش پنجاه هزار سال باشد؛ خداى عز و جل در آن روز خلائق را در موطنها جمع كند كه متفرق باشند و با يك ديگر سخن گويند و از براى همديگر استغفار [= طلب آمرزش و شفاعت] كنند؛ و اين گروه [که در آن آیات، ذکر شده اند]، آنانند كه در دار دنيا طاعت از(برای) ايشان بوده، يعنى سركردگان و پيروان(آنها)، و اهل معاصى كه دشمنى از ايشان ظاهر شده و يك ديگر را بر ظلم و عُدوان در دار دنيا يارى كرده اند، خواه گردن كشان و خواه ضعيفان، يَكْفُرُ بَعْضُهُمْ بِبَعْضٍ وَ يَلْعَنُ بَعْضُهُمْ بَعْضاً (= که کفر میورزند برخی به برخی دیگر و لعنت می کنند بعضی بعض دیگر را)؛ و كفر در اين آيه بَرائت و بيزارى است؛ ميفرمايد كه: پس بعضى از ايشان از بعضى بيزارى جويد... و بعد از آن در مَوطِن ديگر اجتماع كنند و در آن از ايشان در خواسته شود كه سخن گويند پس بگويند كه: وَاللَّهِ رَبِّنا ما كُنَّا مُشْرِكِينَ (انعام/23) بعد از آن خداى تبارك و تعالى مُهر بر دهنهاى ايشان ميگذارد و از دستها و پايها و پوستها (امر به) سخن گفتن ميفرمايد و آنها را گويا ميگرداند و آنها شهادت ميدهند به هر گناهى كه از ايشان بوجود آمده؛ ... بعد از آن در موطن ديگر اجتماع ميكنند ... پس طلب نطق از ايشان مى ‏شود و ايشان سخن نميگويند، إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ قالَ صَواباً (= مگر كسى كه اذنش دهد خداوند و سخن صحیح گويد)، پس رسولان خدا صلوات اللَّه عليهم بر ميخيزند و در اين موطن شهادت ميدهند... و همه اينها پيش از حساب است؛ و چون در حساب شروع كند، هر انسانى بآنچه در پيش او است مشغول گردد و ما بركت آن روز را از خدا سؤال ميكنيم.

آن مرد عرض كرد كه: اندوه را از من بردى يا اميرَالمؤمنين و گرهى را از من گشودى؛ پس خدا مزد تو را بزرگ گرداند!

حضرت (ع) فرمود: ... اما قول آن جناب: « وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ، إِلى‏ رَبِّها ناظِرَةٌ » (= رويهائى چند در روز قيامت درخشنده‏ اند [و شاداب]، بسوى پروردگارشان نظركننده اند)؛ پس بدرستى كه اين امر در موضعیست كه دوستان خداى عز و جل در آن منتهى ميشوند - بعد از آنكه از حساب فارغ شده باشند - بسوى نهرى كه حَيَوان [= حیات و زندگانی] ناميده مى‏شود؛ پس در آن نهر غسل ميكنند و از آن مى‏آشامند و روى ايشان تازگى بهم ميرساند از روى روشنى و چون آفتاب تابان مى ‏شود و هر خاشاك و نقصان و شكستگى [و خستگی] - كه مراد از آنها كثافات و عيوبى است كه لازم بشريت است - از ايشان ميرود و برطرف میشود، بعد از آن بدخول در بهشت امر ميشوند؛ پس، از اين مقام بسوى پروردگار خود مینگردند كه چگونه ايشان را ثواب ميدهد و از آن داخل بهشت ميشوند واين تفسير قول خداى عز و جل است در سلام كردن فرشتگان بر ايشان: سَلامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوها خالِدِينَ [الزّمَر/73]، يعنى خازنان بهشت‏ - كه رضوان و پيروان اويند - بايشان گويند كه:«سلامتى و ايمنى و تحيت و رحمت از جانب خدا بر شما باد؛ پاك و پاكيزه شديد پس در آئيد در حالتى كه جاويد باشيد». پس در نزد اين، يقين بدخول بهشت و نظر بسوى آنچه پروردگار ايشان ايشان را وعده فرموده بهمرسانند و اين معنى قول آن جناب است كه إِلى‏ رَبِّها ناظِرَةٌ؛ و جز اين نيست كه به [تعبیر] نظر بسوى خويش، نظر بسوى ثواب خود تبارَكَ و تعالىٰ را قصد دارد.

و اما قول آن جناب: «لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ» (= ادراك نميكند خداوند را چشمها، و او چشمها را ادراك ميكند)؛ پس آن چنانست كه فرموده: لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ و خيالها باو احاطه نميكند، وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ، يعنى او بآنها احاطه ميكند...

و اما قول آن جناب: « وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَة ً أُخْرىٰ‏، عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهىٰ »‏ٰ (= براستی آن نشانۀ پروردگار را بار دیگر دید، نزد درخت سِدری که مرز انتهای جهان آفرینش است)  [النجم/13و14]‏، يعنى محمد (ص)، در جايى كه آفريده [ای] از آفريدگان خداى تعالى از آن در نمى‏ گذرد. و قول آن جَناب در آخِر آيه: «ما زاغَ الْبَصَرُ وَ ما طَغىٰ‏، لَقَدْ رَأىٰ‏‏‏ مِنْ آياتِ رَبِّهِ الْكُبْرىٰ‏»‏ (= چشم، بی کم و زیاد، مشاهده کرد؛ و براستیکه از بزرگترین نشانه های پروردگار خود را دید) [النجم/17و18]‏، يعنى جَبرَئيل (ع) را در صورتى [ بس باشکوه و عظیم ] كه دارد دو مرتبه ديد، اين مرتبه و يك مرتبه ديگر؛ و بيانش آنست كه خلق جبرئيل (ع) بزرگست، چه او از جمله روحانيان است كه خلق و صفت ايشانرا كسى در نيابد مگر خدا كه پروردگار عالميانست...

آن مرد گفت كه:اندوه را از من بردى! خدا اندوه را از تو ببرد و گرهى را از من گشودى پس خدا مزد تو را بزرگ گرداند، يا اميرَ المؤمنين!

حضرت فرمود: ... و امّا قول آن جَناب: « وَ ما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً أَوْ مِنْ وَراءِ حِجابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولاً فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ ما يَشاءُ إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكيمٌ » يعنى سزاوار نباشد بشرى را كه خدا با او سخن گويد مگر بوحى؛ و آن باشنده نيست مگر از پس پرده، يا فرستاده [ای] را بفرستد پس بسوى او وحى كند آنچه را كه خواهد؛ و خداى - كه تبارك و تعالىٰ است بـِعُلـُوّى بزرگ - چنين فرموده؛ و رسول چنين بود كه از فرستادگان آسمان [یعنی فرشتگان و خصوصاً جَناب جَبرَئیل ع] بسويش وحى ميشد؛ پس فرستادگان آسمان بفرستادگان زمين ميرسانيدند؛ و گاه بود كه كلام در ميانه فرستادگان اهل زمين و خدا بود، بى‏ آنكه كلام را با فرستادگان اهل آسمان بفرستد [یعنی بدون وساطت مَلـَک]...

آن مرد عرض كرد كه: اندوه را از من بردى؛ خدا اندوه را از تو ببرد! و گرهى را از من گشودى؛ پس خدا مزد تو را بزرگ گرداند، يا اميرَ المؤمنين!

وحضرت فرمود: ... و امّا قول آن جناب: « وَ ما يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقالِ ذَرَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلا فِي السَّماءِ» (=داناى غيب است، مخفى نميشود از او مثقال ذرّه اى بسنگينى مورچه در آسمانها و نه در زمين)، همچنين است پروردگار ما، كه چيزى از او دور و پنهان نباشد؛ و چگونه كسى كه چيزها را آفريده چنان باشد كه آنچه را كه آفريده نداند؟! وَ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ، يعنى و [حال آنکه] او است آفريدگار دانا ؟! و اما قول آن جناب: « وَ لا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ » (=نگاه نميكند خداوند بسوى آن جماعت در روز قيامت و تزكيه نميكند ايشان را)، خبر ميدهد كه خير و خوبى بايشان نميرساند و گاهست كه‏ عرب ميگويند كه: «وَاللَّهِ لا يَنظـُرُ اِلـَينا فلانٌ» يعنى: « بخدا سوگند كه فلانى بسوى ما نظر نمي كند » و جز اين نيست كه بآن اين را قصد دارند كه از جانب او خوبى بما نمي رسد؛ پس اين نظر در اينجا از خداى تبارك و تعالى است بسوى خلقش، چه نظرش بسوى ايشان رحمت از براى ايشانست.

و اما قول آن جناب: « كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ » (= بدرستى كه آن جماعت از پروردگارشان در روز قيامت محجوب [= پوشیده] و مستورند)، جز اين نيست كه اين را قصد دارد كه روز قيامت، ايشان از ثواب پروردگار خويش محجوب‏ اند؛ و قول آن جناب: «أَ أَمِنْتُمْ مَنْ فِي السَّماءِ أَنْ يَخْسِفَ بِكُمُ الْأَرْضَ فَإِذا هِيَ تَمُورُ؟!» (=آيا ايمن هستيد كسیرا كه در آسمان است كه فرو بَرَد شما را بزمين، در حالیکه زمین به موج و اضطراب در افتد؟!) و قول آن جناب: «وَ هُوَ اللَّهُ فِي السَّماواتِ وَ فِي الْأَرْضِ» و قول آن جناب: «الرَّحْمٰنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوٰى» (= خداوند رحمان بر عرش قرار گرفته است)‏ و قول آن جناب: « وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ » و قول آن جناب: وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ (= ما نزديكتريم بشما از رگ گردن)، خداى تبارك و تعالى همچنين است، در حالى كه پاك و پاكيزه است كه از او جارى شود آنچه از آفريدگان جارى مى‏شود؛ « و او است لطيف آگاه »، و از آن بزرگوارتر و بزرگتر است كه چيزى از آنچه بر خلقش فرود مى‏آيد بر او فرود آيد، [و این علم و دانش اوست که بر عرش (که احاطه بر مخلوقات دارد) استقرار و سلطه یافته است] « و هر رازى را حاضر است »، و او است كه بر هر چيزى وكيل است و هر چيزى را آسان ‏كننده و همه چيزها را تدبير نماينده و خدا از آن برترى دارد كه بر عرش خود [نشسته] باشد، برترى بزرگ!

و اما قول آن جناب: « وَ جاءَ رَبُّكَ وَ الْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا » (= آمد پروردگار تو، و ملائكه صف در صف) ... و قول آن جناب: « هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ » (= آيا انتظار ميبرند بجز آن را كه بيايند ايشان را فرشتگان، يا بيايد پروردگار تو، يا بيايد بعضى نشانهاى پروردگار تو)، پس بدرستى كه اين حق است چنان كه خداى عز و جل فرموده و او را آمدنى نيست چون آمدن خلائق. و تو را اعلام كردم كه بسا چيزى هست از كتاب خدا كه تأويلش [= تفسیر باطنیش] بر غير تنزيل آنست و بسخن آدميان نميماند و بزودى تو را بپاره از آن خبر دهم وتو اكتفاء كنى اِن شاءَ الله؛ و از اينست قول ابراهيم (ع): إِنِّي ذاهِبٌ إِلى‏ رَبِّي سَيَهْدِينِ، يعنى بدرستى كه من رونده ام بسوى پروردگار خود، بزودى مرا راه راست خواهد نمود [الصّافـّات/99]، پس رفتن آن حضرت بسوى پروردگارش توجه او است بسوى آن جناب از روى عبادت و اجتهاد و قـُربَة اِلـَى الله عَزَّ و جَلَّ، آيا نمى‏ بينى كه تأويلش غير از تنزيل آنست؟! و فرموده كه: وَ أَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ، يعنى: و فرو فرستاديم آهن را در حالى كه در آن قوّت سختى است [الحدید/25] يعنى سلاح و آلت كار زار و غير آن. و قول آن جناب: «هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِكَة ُ» حضرت محمد (ص) را خبر ميدهد از مشركان و منافقان، كه خدا و رسول او را استجابت نكرده اند؛ پس فرموده كه: هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِكَةُ (= آیا انتظار ندارند جز اینکه ملائکه و پروردگار تو نازل شوند) كه ايشان خدا و رسول او را استجابت نمی کنند؟!! أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ؟! أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ؟! و از اين، عذاب در دار دنيا را قصد دارد؛ چنان كه قرنهاى اول را عذاب كرده پس اينك خبريست كه پيغمبر (ص) را بآن خبر ميدهد از ايشان؛ بعد از آن فرموده كه: يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ، أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً، يعنى: پيش ازآنكه اين آيه و نشانه بيايد و اين آيه طلوع آفتابست از مغرب آن؛ و جز اين نيست كه خداوندان [= صاحِبان] عقل هاى خالص، و خرَدهاى مانع از ناشايست، و صاحبان عقول بازدارنده، اكتفاء ميكنند به [صِرف تذکّر به] اينكه بدانند كه چون پرده برداشته شود آنچه را كه وعده داده ميشوند ببينند؛ و در آيه ديگر فرموده كه: فَأَتاهُمُ اللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا، يعنى پس بيامد ايشان را خدا از آنجا كه نمى ‏پنداشتند و تصور آن نمينمودند [الحشر/2]؛ كه يعنى عذاب را برايشان فرستاد؛ و همچنين آمدنش بناهاى ايشان را: [خدای]عَزَّ و جل فرموده كه: فـَأَتـَى اللَّهُ بُنْيانَهُـمْ مِنَ الْقَواعِـدِ، يعنى: پس بيامد خدا بناهاى ايشان را از جانب ستونها كه بناها بر آنها بود [النحل/26]، كه پس آمدن خدا بناهاى ايشان را از ستونها، فرستادن عذاب است... و كلام او را چون سخن آدميان قرار مده چه آن جناب از اين بزرگتر و بزرگوارتر استكه وصف‏ كنندگان او را وصف كنند، مگر بآنچه خود خود را بآن وصف فرموده در قول خويش كه: لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‏ءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ (= نيست مانند او چيزى و او شنوا و بینا بر همه چیز است).

آن مرد عرض كرد كه: يا اميرَ المؤمنين اندوه را از من بردى! خدا اندوه را از تو ببرد و گرهى را از من گشودى!

حضرت فرمود: ...و اما قول آن جناب: بَلْ هُمْ بِلِقاءِ رَبِّهِمْ كافِرُونَ (= بلکه آنها به ملاقات با خدا، کافِرند)[السَّجدَة/10]، يعنى بعث و بر انگيختن از قبرها و خداى عز و جل آن را لقاء و ديدار خود ناميده ... و قول آن جناب: مَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ اللَّهِ فَإِنَّ أَجَلَ اللَّهِ لَآتٍ، يعنى: «كسیكه ايمان داشته باشد باينكه مبعوث است(و به این) كه خدا او را زنده خواهد كرد،پس بدرستى كه وعدۀ خدا آينده است- از ثواب و عِقاب»[العنکبوت/5]؛ پس لقاء در اينجا ديدن نيست و لقاء همان بعث است؛ پس همه آنچه را كه در كتاب خدا است از لقاى او بفهم؛ چه آن جناب بآن، بعث را قصد دارد...

... و اما قول آن جناب: قـُلْ يَتَوَفـَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ (= بگو يا محمّد [ص] كه باز يافت مينمايد [= میمیراند] شما را مَلـَكِ مَوتى [یعنی حضرت عزرائیل(ع)] كه مُوَكـَّل [= وکیل و گماشته] بشما گرديده)، و قول آن جناب: اللَّهُ يَتَوَفـَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها (= خداوند ميگيرد جانها را در وقت مردنشان)، و قول آن جناب: تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا وَ هُمْ لا يُفَرِّطُونَ (= بازيافت مينمايند [= می میرانند] آن مَيّت را فرستادگان ما [و کوتاهی نمیکنند])، و قول آن جناب: إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ (=آن كسانى كه بازيافت ميكنند ايشانرا فرشتگان در حالیکه ایشان ظالم بر خویشند)، و قول آن جناب: الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ طَيِّبِينَ يَقُولُونَ سَلامٌ عَلَيْكُمْ (= آنانكه فرشتگان ايشان را بميرانند و قبض روح هاى ايشان كنند در حالتی كه پاك و پاكيزه اند - از شَوائِبِ [= جمع شائبَة: آلودگیهای] شِرك و عِصيان - فرشتگان - بر وجه تعظيم - بايشان گويند كه: سلام خدا بر شما باد - يا سلامتى از هر آفات و بليّات بر شما است)، پس بدرستیكه خداى تبارك و تعالىٰ، كارها را تدبير كند بهر وضعى كه خواهد، و ميگمارد از خلق خويش هر كه را خواهد بآنچه خواهد؛ اما مَلـَك المَوت [=عِزرائیل(ع)] پس بدرستى كه خداى عَزَّ وَ جَلَّ او را ميگمارد بر خصوصیّتِ [گزینش خود] كسانى از خلق خويش را كه ميخواهد [برای انجام مأموریّت قبض ارواح دیگران]؛ و فرستادگان خود را از فرشتگان بخصوص [اضافه بر جناب عزرائیل ع] ميگمارد برای [قبض روح] كسى كه ميخواهد از خلق خويش [که اینگونه چند فرشته جان او را بگیرند، بهمراه عزرائیل ع]؛ و فرشتگانى كه خداى -عَزَّ ذِكرُهُ- ناميده‏ ايشان را [=یاد فرموده آنها را در آیات مزبوره]، بر خصوصیّتِ [گزینش دسته جمعی خود] كسانى را كه ميخواهد از خلق خويش [برای انجام دسته جمعی امر او به قبض ارواح برخی انسانها] گماشته؛ و امور را بهر وضع كه خواهد [ و با هر تعداد واسطه] تدبير ميكند ... و همين تو را بس باشد كه بدانى خدا زنده ‏كننده است و ميراننده، و بدانى كه او تن ها را می ميراند بر دستهاى هر كه خواهد از خلق خويش از فرشتگانش و غير ايشان [اضافه بر عزرائیل ع].

آن مرد عرض كرد كه: يا اميرَ المؤمنين، اندوه را از من بردى؛ خدا مسلمانان را بتو بهره‏مند گرداند!

على (ع) بآن مرد فرمود كه: اگر چنان باشى كه خدا سينه ات را گشاده باشد بآنچه از برايت بيان كردم، تو از جملۀ مؤمنانى از روى حقّ و راستى؛ بحق آن خدائى كه دانه را شكافته و بندگان را آفريده! ... پس بر تو باد كه عمل كنى از براى خدا، در نهان كار خويش و آشكارت؛ كه چيزى نيست كه با عمل برابر باشد! – انتهای حدیث].

[و صدوق(ره) در خاتمۀ رسالۀ اعتقادات، چنین مینویسد:]

و عَمّا قريبٍ [= بزودی] كتابى مختصّ همين باب [یعنی حلّ رموز اختلافات ظاهری در برخی آیات قرآن] بمَشِيّت الهى و يارى او خواهم ساخت؛ اِن شاءَ اللهُ تعالى و الحمدُ للَّهِ ربِّ العالـَمينَ؛ و درود خدا بر محمّد و آل پاک او؛ کافیست ما را خدا؛ و او بهترین وکیل برای واگذاری امور است، و نیکو سرور یاور و نیکو یاری دهنده ایست؛ و آگاه باشید که بازگشت همۀ امور عالـَم به آن چیزیست که خدا خواهد.

[قطعه شعر ثـُلاثیّ عربی از مترجم رسالۀ اعتقادات صدوق(ره) برای حُسن خِتام:]

تَمَّتْ بـِعَون ِاللَّهِ تِلكَ التـَّرجَمَة [= تمام شد به یاری خدا این ترجمه]

عَــلىٰ يــَــدٍ خاطِـئَةٍ مُجتـَـرِمَة [= بر دستی که خطاکار و مُجرمست]

وَ اِنــَّهُ وَلــِــىّ ُ حُسن ِالخاتِمَة [= خدا عهده دار حُسن خاتِمه است].

*************************************************

1- فَالْيَوْمَ نَنْساهُمْ كَما نَسُوا لِقاءَ يَوْمِهِمْ هٰذا «الأعراف/51».

2-  نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ «التوبة/67».

3-  وَ ما كانَ رَبّـُكَ نَسِيّاً «مریم/64».

4- يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِكَة ُ صَفّاً لا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمٰنُ وَ قالَ صَواباً «النـَّبَأ / 38».

5-  ثُمَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكْفُرُ بَعْضُكُمْ بِبَعْضٍ وَ يَلْعَنُ بَعْضُكُمْ بَعْضاً «عنکبوت/25».

6-  إِنَّ ذلِكَ لَحَقّ ٌ تَخاصُمُ أَهْلِ النَّارِ «سورة ص/ الآیة 64».

7-  لا تَخْتَصِمُوا لَدَيَّ وَ قَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُمْ بِالْوَعِيدِ «سورة ق/ الآیة 28».

8- الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى‏ أَفْواهِهِمْ وَ تُكَلِّمُنا أَيْدِيهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ«یس/65».

9-  وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ، إِلىٰ‏ رَبِّها ناظِرَةٌ «القیامة/22و23».

10- لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ «الأنعام/103».

11- وَ ما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً أَوْ مِنْ وَراءِ حِجابٍ «الشـّـُورٰی/51».

12- وَ كَلَّمَ اللَّهُ مُوسى‏ تَكْلِيماً «النـِّساء /164».

13- وَ ناداهُما رَبّـُهُما: أَ لَمْ أَنْهَكُما عَنْ تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ «الأعراف/22».

14- يا أَيّـُهَا النَّبِيّ ُ* «الأنفال / 64، التوبة / 73، و... ؛ في 13 آیة ً».

15- يا أَيُّهَا الرَّسُولُ* «المائدة / 41، 67».

16- عالِمِ الْغَيْبِ لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ وَ لا أَصْغَرُ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرُ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ «سبأ / 3».

17- وَ لا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ لا يُزَكِّيهِمْ «آل عِمران/77».

18- كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ «المُطـَفـِّفین / 15».

19- أَ أَمِنْتُمْ مَنْ فِي السَّماءِ أَنْ يَخْسِفَ بِكُمُ الْأَرْضَ فَإِذا هِيَ تَمُورُ «المُلک/16».

20- الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوٰى‏ «طٰهٰ / 5».

21- وَ هُوَ اللَّهُ فِي السَّماواتِ وَ فِي الْأَرْضِ يَعْلَمُ سِرَّكُمْ وَ جَهْرَكُمْ «الأنعام/3».

22- ما يَكُونُ مِنْ نَجْوٰى‏ ثَلاثَةٍ إِلَّا هُوَ رابِعُهُمْ وَ لا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سادِسُهُمْ وَ لا أَدْنىٰ‏ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَيْنَ ما كانُوا «المُجادَلة/7».

23- وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ «الحدید/4».

24- وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ «ق/16».

25-هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبّـُكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ «الأنعام/158».

26- وَ جاءَ رَبُّكَ وَ الْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا «الفجر/22».

27- لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‏ء «الشوریٰ / 11».

28- قـُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ «السَّجدَة/11».

29- تَوَفـَّتْهُ رُسُلُنا وَ هُمْ لا يُفـَرِّطُونَ «الأنعام/61».

30- الَّذِينَ تَتَوَفـَّاهُمُ الْمَلائِكَة ُ* «النـَّحل/28و32».

31- اللَّهُ يَتَوَفـَّى الْأَنْفـُسَ حِينَ مَوْتِها «الزّ ُمَـر/42».

+ نوشته شده در  سه شنبه 1390/01/09ساعت   توسط مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیّه - اصفهان 

55/عربی/خاتمة اعتقادات الصّدوق(ره)/فی عدم الاختلاف القرآن/حدیثٌ مِن کتابهِ: التوحید

[تتمَّة ٌ، في عدم الاختلاف في آیات القرآن]:

 

اعتقادات الصّدوق، ص123-126:

 

و في كتاب اللّهِ ما يَحسِبُهُ الجاهلُ مختلفاً متناقضاً و ليس بمختلف و لا متناقض.

و ذلك مثلُ قولِهِ تعالى: فَالْيَوْمَ نَنْساهُمْ كَما نَسُوا لِقاءَ يَوْمِهِمْ هٰذا «الأعراف/51».

و قوله تعالى: نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ «التوبة/67».

- ثم يقول بعد ذلك: وَ ما كانَ رَبّـُكَ نَسِيّاً «مریم/64».

و مثل قوله تعالى: يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِكَة ُ صَفّاً لا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمٰنُ وَ قالَ صَواباً «النـَّبَأ / 38».

و مثل قوله تعالى: ثُمَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكْفُرُ بَعْضُكُمْ بِبَعْضٍ وَ يَلْعَنُ بَعْضُكُمْ بَعْضاً «عنکبوت/25».

و قوله تعالى: إِنَّ ذلِكَ لَحَقّ ٌ تَخاصُمُ أَهْلِ النَّارِ «سورة ص/ الآیة 64».

- ثمّ يقول تعالى: لا تَخْتَصِمُوا لَدَيَّ وَ قَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُمْ بِالْوَعِيدِ «سورة ق/ الآیة 28».

و يقول تعالى: الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى‏ أَفْواهِهِمْ وَ تُكَلِّمُنا أَيْدِيهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ «یس/65».

و مثل قوله تعالى: وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ، إِلىٰ‏ رَبِّها ناظِرَةٌ «القیامة/22و23».

- ثم يقول تعالى: لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ «الأنعام/103».

و قال تعالى: وَ ما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً أَوْ مِنْ وَراءِ حِجابٍ «الشـّـُورٰی/51».

- ثم يقول: وَ كَلَّمَ اللَّهُ مُوسى‏ تَكْلِيماً «النـِّساء /164».

و قال تعالى: وَ ناداهُما رَبّـُهُما أَ لَمْ أَنْهَكُما عَنْ تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ «الأعراف/22».

و قال تعالى: يا أَيّـُهَا النَّبِيّ ُ* «الأنفال / 64، التوبة / 73، و... ؛ في 13 آیة ً».

و: يا أَيُّهَا الرَّسُولُ* «المائدة / 41، 67».

و مثل قوله: عالِمِ الْغَيْبِ لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ وَ لا أَصْغَرُ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرُ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ «سبأ / 3».

- ثم يقول تعالى: وَ لا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ لا يُزَكِّيهِمْ «آل عِمران/77».

- ثم يقول: كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ «المُطـَفـِّفین / 15».

و مثل قوله تعالى:

أَ أَمِنْتُمْ مَنْ فِي السَّماءِ أَنْ يَخْسِفَ بِكُمُ الْأَرْضَ، فَإِذا هِيَ تَمُورُ؟! «المُلک/16».

و قوله تعالى: الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوىٰ‏ «طٰهٰ / 5».

و قوله تعالى: وَ هُوَ اللَّهُ فِي السَّماواتِ وَ فِي الْأَرْضِ يَعْلَمُ سِرَّكُمْ وَ جَهْرَكُمْ «الأنعام/3».

- ثمّ يقول تعالى: ما يَكُونُ مِنْ نَجْوٰى‏ ثَلاثَةٍ إِلَّا هُوَ رابِعُهُمْ وَ لا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سادِسُهُمْ وَ لا أَدْنىٰ‏ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَيْنَ ما كانُوا «المُجادَلة/7».

و يقول تعالى عزّ و جلّ: وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ «الحدید/4».

و يقول عزّ و جلّ: وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ «ق/16».

و يقول تعالى:

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبّـُكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ «الأنعام/158».

[و یقول أیضاً: وَ جاءَ رَبُّكَ وَ الْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا «الفجر/22»

و قالَ تعالی: لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‏ءٌ «الشوریٰ / 11»].

و مثل قوله تعالى: قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ «السَّجدَة/11».

- ثم يقول تعالى: تَوَفـَّتْهُ رُسُلُنا وَ هُمْ لا يُفـَرِّطُونَ «الأنعام/61».

و يقول تعالى: الَّذِينَ تَتَوَفـَّاهُمُ الْمَلائِكَة ُ* «النـَّحل/28و32».

و يقول تعالى: اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها «الزّ ُمَـر/42».

 

و مثله في القرآن كثير [و لیس فیها اختلافٌ؛ فإنّ البعضَ ناظرٌ إلی ما لیس منظوراً لبعضٍ آخـَرَ؛ أو بعضـُها یُوضِحُ المُرادَ مِن بعضٍ؛ أو یُبَصِّرُهُ تـَبصِرَةً؛ أو یُخصِّصُه تخصیصاً؛ أو یَستَثنِي منه شیئاً؛ أو یَکونُ بعضُها ناسخاً و بَعضُها منسوخاً؛ أو یَکونُ بَعضُها مِن المُحکـَمات و بَعضُها مِن المُتشابـِهات؛ أو یکونَ من أصناف التشبیه أو الاستعارة أو الکنایة، أو المَجاز وَ الحقیقة، التی هی مِن مُحَسِّنات الکلام عند أهل البَلاغة؛ أو مثلُ هٰذِهِ التَّآویلِ المُحتمِلةِ عِندَ ذَوِی الأبصار و الاستبصار و أهلِ التـَّبصِرَة و البصیرة - الشارح].

و قد سأل عنه رجلٌ من الزنادقة أميرَ المؤمنين - عليه السّلام - فأخبَرَهُ بوُجوهِ اتـِّفاقِ معاني هذه الآيات، و بَيّنَ له تأويلـَها. و قد أخرَجتُ الخبرَ في ذٰلِك مُسنـَداً [خ ل: مُستَقصیً] بشرحه في كتاب التوحيد*.

[* طبع جامعة المدرّسین / ص254-269 / الحدیث 5، و لنأتِ بمُختارنا منه ههنا و هو مواضع الحاجة، فی تفسیر هذِهِ الآیاتِ أو مِثلِها و تأویلِها:  

(ص259) قال علیّ ٌ(ع): ... أَمَّا قَوْلُهُ «نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ» إِنَّمَا يَعْنِي: نَسُوا اللَّهَ فِي دَارِ الدُّنْيَا، لَمْ يَعْمَلُوا بِطَاعَتِهِ فَنَسِيَهُمْ فِي الْآخِرَةِ، أَيْ لَمْ يَجْعَلْ لَهُمْ فِي ثَوَابِهِ شَيْئاً، فَصَارُوا مَنْسِيِّينَ مِنَ الْخَيْرِ؛ وَ كَذَلِكَ تَفْسِيرُ قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «فَالْيَوْمَ نَنْساهُمْ كَما نَسُوا لِقاءَ يَوْمِهِمْ هذا» يَعْنِي بِالنِّسْيَانِ: أَنَّهُ لَمْ يُثِبْهُمْ كَمَا يُثِيبُ أَوْلِيَاءَهُ الَّذِينَ كَانُوا فِي دَارِ الدُّنْيَا مُطِيعِينَ ذَاكِرِينَ حِينَ‏ آمَنُوا بِهِ وَ بِرُسُلِهِ وَ خَافُوهُ بِالْغَيْبِ؛ وَ أَمَّا قَوْلُهُ: «وَ ما كانَ رَبُّكَ نَسِيًّا» فَإِنَّ رَبَّنَا - تَبَارَكَ وَ تَعَالَى عُلُوّاً كَبِيراً - لَيْسَ بِالَّذِي يَنْسَى وَ لَا يَغْفُلُ، بَلْ هُوَ الْحَفِيظُ الْعَلِيمُ وَ قَدْ يَقُولُ الْعَرَبُ فِي بَابِ النِّسْيَانِ: «قَدْ نَسِيَنَا فُلَانٌ، فَلَا يَذْكُرُنَا» أَيْ إِنَّهُ لَا يَأْمُرُ لَنَا بِخَيْرٍ وَ لَا يَذْكُرُنَا بِهِ. فَهَلْ فَهِمْتَ مَا ذَكَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ؟ قَالَ: نَعَمْ، فَرَّجْتَ عَنِّي فَرَّجَ اللَّهُ عَنْكَ وَ حَلَلْتَ عَنِّي عُقْدَةً فَعَظَّمَ اللَّهُ أَجْرَكَ!

فَقَالَ ع وَ أَمَّا قَوْلُهُ: «يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِكَةُ صَفًّا لا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ قالَ صَواباً» ... وَ قَوْلُهُ: «يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكْفُرُ بَعْضُكُمْ بِبَعْضٍ وَ يَلْعَنُ بَعْضُكُمْ بَعْضاً» وَ قَوْلُهُ: «إِنَّ ذلِكَ لَحَقّ ٌ تَخاصُمُ أَهْلِ النَّارِ» وَ قَوْلُهُ: «لا تَخْتَصِمُوا لَدَيَّ وَ قَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُمْ بِالْوَعِيدِ» وَ قَوْلُهُ: «الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى‏ أَفْواهِهِمْ وَ تُكَلِّمُنا أَيْدِيهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ» فَإِنَّ ذَلِكَ فِي مَوَاطِنَ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ مَوَاطِنِ ذَلِكَ الْيَوْمِ الَّذِي كانَ مِقْدارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ، يَجْمَعُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الْخَلَائِقَ يَوْمَئِذٍ فِي مَوَاطِنَ يَتَفَرَّقُونَ وَ يُكَلِّمُ بَعْضُهُمْ بَعْضاً وَ يَسْتَغْفِرُ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ [بالشفاعة]؛ أُولَئِكَ [أی: المذکورون فی الآیات المزبورة، هم] الَّذِينَ كَانَ مِنْهُمُ الطَّاعَة ُ فِي دَارِ الدُّنْيَا، لِلرُّؤَسَاءِ وَالْأَتْبَاعِ، وَ يَلْعَنُ أَهْلُ الْمَعَاصِي الَّذِينَ بَدَتْ مِنْهُمُ الْبَغْضَاءُ وَ تَعَاوَنُوا عَلَى الظُّلْمِ وَ الْعُدْوَانِ فِي دَارِ الدُّنْيَا - الْمُسْتَكْبِرِينَ وَ الْمُسْتَضْعَفِينَ - يَكْفُرُ بَعْضُهُمْ بِبَعْضٍ وَ يَلْعَنُ بَعْضُهُمْ بَعْضاً؛ وَ الْكُفْرُ فِي هَذِهِ الْآيَةِ: الْبَرَاءَةُ؛ يَقُولُ: يَبْرَأُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ؛... ثُمَّ يَجْتَمِعُونَ فِي مَوْطِنٍ آخَرَ فَيُسْتَنْطـَقُونَ فِيهِ فَيَقُولُونَ: «وَ اللَّهِ رَبِّنا ما كُنَّا مُشْرِكِينَ» [الأنعام/23]، فَيَخْتِمُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى عَلَى أَفْوَاهِهِمْ وَ يَسْتَنْطِقُ الْأَيْدِيَ وَ الْأَرْجُلَ وَ الْجُلُودَ، فَتَشْهَدُ بِكُلِّ مَعْصِيَةٍ كَانَتْ مِنْهُمْ؛ ... ثُمَّ يَجْتَمِعُونَ فِي مَوْطِنٍ آخَر فَيُسْتَنْطـَقُونَ فـَ «لا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ قالَ صَواباً» فَيَقُومُ الرُّسُلُ [صلواتُ اللهِ علیهِم] فَيَشْهَدُونَ فِي هَذَا الْمَوْطِنِ ... وَ هَذَا كُلُّهُ قَبْلَ الْحِسَابِ، فَإِذَا أُخِذَ فِي الْحِسَابِ شُغِلَ كُلُّ إِنْسَانٍ بِمَا لَدَيْهِ؛ نَسْأَلُ اللَّهَ بَرَكَة ً ذَلِكَ الْيَوْمِ.

قَالَ: فَرَّجْتَ عَنِّي فَرَّجَ اللَّهُ عَنْكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَ حَلَلْتَ عَنِّي عُقْدَةً فَعَظَّمَ اللَّهُ أَجْرَكَ!

فَقَالَ ع: ... فَأَمَّا قَوْلُهُ: «وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ، إِلى‏ رَبِّها ناظِرَةٌ» فَإِنَّ ذَلِكَ فِي مَوْضِعٍ يَنْتَهِي فِيهِ أَوْلِيَاءُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ - بَعْدَ مَا يَفْرُغُ مِنَ الْحِسَابِ - إِلَى نَهَرٍ يُسَمَّى الْحَيَوَانَ، فَيَغْتَسِلُونَ فِيهِ وَ يَشْرَبُونَ مِنْهُ فَتَنْضُرُ وُجُوهُهُمْ إِشْرَاقاً فَيَذْهَبُ عَنْهُمْ كُلُّ قَذىً وَ وَعْثٍ [أی: تعَبٍ]، ثُمَّ يُؤْمَرُونَ بِدُخُولِ الْجَنَّةِ؛ فَمِنْ هَذَا الْمَقَامِ يَنْظُرُونَ [أی: رَجاءً] إِلَى رَبِّهِمْ كَيْفَ يُثِيبُهُمْ وَ مِنْهُ يَدْخُلُونَ الْجَنَّة َ، فَذَلِكَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ تَسْلِيمِ الْمَلَائِكَةِ عَلَيْهِمْ: «سَلامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوها خالِدِينَ»[الزّمَر/73]، فَعِنْدَ ذَلِكَ أَيْقَنُوا بِدُخُولِ الْجَنَّةِ وَ النَّظَرِ إِلَى مَا وَعَدَهُمْ رَبُّهُمْ - فَذَلِكَ قَوْلُهُ: «إِلى‏ رَبِّها ناظِرَةٌ»؛ وَ إِنَّمَا يَعْنِي بِالنَّظَرِ إِلَيْهِ النَّظَرَ إِلَى ثَوَابِهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى؛

وَ أَمَّا قَوْلُهُ: «لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ» فَهُوَ كَمَا قَالَ: لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ، يَعْنِي لَا تُحِيطُ بِهِ الْأَوْهَامُ، وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ، يَعْنِي يُحِيطُ بِهَا... وَ أَمَّا قَوْلُهُ: « وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرى‏، عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهىٰ » [النجم/13و14]‏، يَعْنِي مُحَمَّداً ص كَانَ عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَىٰ، حَيْثُ لَا يَتَجَاوَزُهَا خَلْقٌ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ؛ وَ قَوْلُهُ فِي آخِرِ الْآيَةِ: «ما زاغَ الْبَصَرُ وَ ما طَغىٰ، لَقَدْ رَأى‏ مِنْ آياتِ رَبِّهِ الْكُبْرىٰ»[النجم/17و18]‏، رَأَىٰ جَبْرَئِيلَ ع فِي صُورَتِهِ [العُظمَی الفخیمة] مَرَّتَيْنِ هَذِهِ الْمَرَّةَ وَ مَرَّةً أُخْرَىٰ وَ ذَلِكَ أَنَّ خَلْقَ جَبْرَئِيلَ عَظِيمٌ فَهُوَ مِنَ الرُّوحَانِيِّينَ الَّذِينَ لَا يُدْرِكُ خَلْقـَهُمْ وَ صِفَتَهُمْ إِلَّا اللَّهُ رَبّ ُالْعَالَمِينَ...

فَقَالَ: فَرَّجْتَ عَنِّي، فَرَّجَ اللَّهُ عَنْكَ وَ حَلَلْتَ عَنِّي عُقْدَةً، فَأَعْظَمَ اللَّهُ أَجْرَكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ!

فَقَالَ ع: ... فَأَمَّا قَوْلُهُ: « ما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً أَوْ مِنْ وَراءِ حِجابٍ » فَإِنَّهُ مَا يَنْبَغِي لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً وَ لَيْسَ بِكَائِنٍ إِلَّا مِنْ وَراءِ حِجابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ ما يَشاءُ، كَذَلِكَ قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى عُلُوّاً كَبِيراً؛ قَدْ كَانَ الرَّسُولُ يُوحَىٰ إِلَيْهِ مِنْ رُسُلِ السَّمَاءِ [أی الملائکة و لا سیَّما جَبرَئیلَ ع] فَيُبَلِّغُ رُسُلُ السَّمَاءِ رُسُلَ الْأَرْضِ، وَ قَدْ كَانَ الْكَلَامُ بَيْنَ رُسُلِ أَهْلِ الْأَرْضِ وَ بَيْنَهُ [أی: بَینَهُم و بَینَ اللهِ] مِنْ غَيْرِ أَنْ يُرْسِلَ [أی: اللهُ] بِالْكَلَامِ مَعَ رُسُلِ أَهْلِ السَّمَاءِ [أی: قد کان یُوحیٰ إلی الأنبیاءِ مِن دون توسّـُط مَلـَکٍ]...

قَالَ: فَرَّجْتَ عَنِّي فَرَّجَ اللَّهُ عَنْكَ وَ حَلَلْتَ عَنِّي عُقْدَةً، فَعَظَّمَ اللَّهُ أَجْرَكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ!...

...فَقَالَ ع: وَ أَمَّا قَوْلُهُ: « وَ ما يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقالِ ذَرَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي السَّماءِ » كَذَلِكَ رَبُّنَا لَا يَعْزُبُ عَنْهُ شَيْ‏ءٌ؛ وَ كَيْفَ يَكُونُ مَنْ خَلَقَ الْأَشْيَاءَ لَا يَعْلَمُ مَا خَلَقَ وَ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ؟! وَ أَمَّا قَوْلُهُ: «لا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ» يُخْبـِرُ أَنَّهُ لَا يُصِيبُهُمْ بِخَيْرٍ وَ قَدْ تَقُولُ الْعَرَبُ: «وَ اللَّهِ مَا يَنْظُرُ إِلَيْنَا فُلَانٌ» وَ إِنَّمَا يَعْنُونَ بِذَلِكَ أَنَّهُ لَا يُصِيبُنَا مِنْهُ بِخَيْرٍ؛ فَذَلِكَ النَّظَرُ هَاهُنَا مِنَ اللَّهِ تَعَالَى إِلَى خَلْقِهِ؛ فَنَظَرُهُ إِلَيْهِمْ رَحْمَةٌ مِنْهُ لَهُمْ؛ وَ أَمَّا قَوْلُهُ: « كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ »، فَإِنَّمَا يَعْنِي بِذَلِكَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَنَّهُمْ عَنْ ثَوَابِ رَبِّهِمْ مَحْجُوبُونَ.

قَالَ: فَرَّجْتَ عَنِّي فَرَّجَ اللَّهُ عَنْكَ وَ حَلَلْتَ عَنِّي عُقْدَةً، فَعَظَّمَ اللَّهُ أَجْرَكَ!

فَقَالَ ع: وَ أَمَّا قَوْلُهُ: « أَ أَمِنْتُمْ مَنْ فِي السَّماءِ أَنْ يَخْسِفَ بِكُمُ الْأَرْضَ، فَإِذا هِيَ تَمُورُ؟!» وَ قَوْلُهُ: « وَ هُوَ اللَّهُ فِي السَّماواتِ وَ فِي الْأَرْضِ » وَ قَوْلُهُ: «الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوىٰ»‏ وَ قَوْلُهُ: « وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ » وَ قَوْلُهُ:« وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ »، فَكَذَلِكَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَىٰ سُبُّوحاً قُدُّوساً تَعَالَىٰ أَنْ يَجْرِيَ مِنْهُ مَا يَجْرِي مِنَ الْمَخْلُوقِينَ، «وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ» وَ أَجَلُّ وَ أَكْبَرُ أَنْ يَنْزِلَ بِهِ شَيْ‏ءٌ مِمَّا يَنْزِلُ بِخَلْقِهِ؛ وَ هُوَ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوىٰ عِلْمُهُ؛ شَاهِدٌ لِكُلِّ نَجْوَىٰ؛ وَ هُوَ الْوَكِيلُ عَلَى كُلِّ شَيْ‏ءٍ وَ الْمُيَسِّرُ لِكُلِّ شَيْ‏ءٍ وَ الْمُدَبِّرُ لِلْأَشْيَاءِ كُلِّهَا؛ تَعَالَى اللَّهُ عَنْ أَنْ يَكُونَ عَلَى عَرْشِهِ [أی: جالساً] عُلُوّاً كَبِيراً!

فَقَالَ ع: وَ أَمَّا قَوْلُهُ: « وَ جاءَ رَبُّكَ وَ الْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا » ... وَ قَوْلُهُ: «هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ»، فَإِنَّ ذَلِكَ حَقٌّ كَمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ، وَ لَيْسَ لَهُ جَيْئَة ٌ كَجَيْئَةِ الْخَلْقِ. وَ قَدْ أَعْلَمْتُكَ أَنَّ رُبَّ شَيْ‏ءٍ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ تَأْوِيلُهُ عَلَى غَيْرِ تَنْزِيلِهِ وَ لَا يُشْبـِهُ كَلَامَ الْبَشَرِ، وَ سَأُنَبِّئُكَ بِطَرَفٍ مِنْهُ فَتَكْتَفِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ؛ مِنْ ذَلِكَ قَوْلُ إِبْرَاهِيمَ ع: « إِنِّي ذاهِبٌ إِلى‏ رَبِّي سَيَهْدِين ِ» [الصّافـّات/99]، فَذَهَابُهُ إِلَى رَبِّهِ، تَوَجُّهُهُ إِلَيْهِ عِبَادَةً وَ اجْتِهَاداً، وَ قـُرْبُهُ إِلَى اللَّهِ جَلَّ وَ عَزَّ؛ أَ لَا تَرَى أَنَّ تَأْوِيلَهُ غَيْرُ تَنْزِيلِهِ؟! وَ قَالَ: «وَ أَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ» [الحدید/25] يَعْنِي السِّلَاحَ وَ غَيْرَ ذَلِكَ؛ وَ قَوْلُهُ: «هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِكَةُ»، يُخْبِرُ مُحَمَّداً ص عَنِ الْمُشْرِكِينَ وَ الْمُنَافِقِينَ الَّذِينَ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ؛ فَقَالَ «هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِكَةُ» - حَيْثُ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ؟! - «أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ؟! أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ»، يَعْنِي بِذَلِكَ الْعَذَابَ يَأْتِيهِمْ فِي دَارِ الدُّنْيَا كَمَا عَذَّبَ الْقُرُونَ الْاُوْلَىٰ؛ فَهَذَا خَبَرٌ يُخْبِرُ بِهِ النَّبِيَّ ص عَنْهُمْ، ثُمَّ قَالَ: « يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً» يَعْنِي مِنْ قَبْلِ أَنْ يَجِي‏ءَ هَذِهِ الْآيَةُ وَ هَذِهِ الْآيَةُ طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا وَ إِنَّمَا يَكْتَفِي أُولُو الْأَلْبَابِ وَ الْحِجَىٰ وَ أُولُو النّـُهَىٰ [بمحض تـَذکار ِ] أَنْ يَعْلَمُوا أَنَّهُ إِذَا انْكَشَفَ الْغِطَاءُ رَأَوْا مَا يُوعَدُونَ؛ وَ قَالَ فِي آيَةٍ أُخْرَىٰ: «فَأَتاهُمُ اللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا»[الحشر/2] يَعْنِي أَرْسَلَ عَلَيْهِمْ عَذَاباً؛ وَ كَذَلِكَ إِتْيَانُهُ بُنْيَانَهُمْ: قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «فـَأَتـَى اللَّهُ بُنْيانَهُمْ مِنَ الْقَواعِدِ»[النحل/26] فَإِتْيَانُهُ بُنْيَانَهُمْ مِنَ الْقَوَاعِدِ إِرْسَالُ الْعَذَابِ ... وَ لَا تَجْعَلْ كَلَامَهُ كَكَلَامِ الْبَشَرِ، هُوَ أَعْظَمُ وَ أَجَلُّ وَ أَكْرَمُ وَ أَعَزُّ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى مِنْ أَنْ يَصِفَهُ الْوَاصِفُونَ إِلَّا بِمَا وَصَفَ بِهِ نَفْسَهُ فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ: « لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‏ءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ ».

قَالَ: فَرَّجْتَ عَنِّي يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ! فَرَّجَ اللَّهُ عَنْكَ وَ حَلَلْتَ عَنِّي عُقْدَةً!

فَقَالَ ع: ... فَأَمَّا قَوْلُهُ: « بَلْ هُمْ بِلِقاءِ رَبِّهِمْ كافِرُونَ » [السَّجدَة/10] يَعْنِي الْبَعْثَ، فَسَمَّاهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِقَاءَهُ؛ ... وَ قَوْلُهُ: «مَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ اللَّهِ فَإِنَّ أَجَلَ اللَّهِ لَآتٍ» [العنکبوت/5] يَعْنِي مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِأَنَّهُ مَبْعُوثٌ فَإِنَّ وَعْدَ اللَّهِ لَآتٍ مِنَ الثَّوَابِ وَ الْعِقَابِ؛ فَاللِّقَاءُ هَاهُنَا لَيْسَ بِالرُّؤْيَةِ؛ وَ اللِّقَاءُ هُوَ الْبَعْثُ. فَافْهَمْ جَمِيعَ مَا فِي كِتَابِ اللَّهِ مِنْ لِقَائِهِ؛ فَإِنَّهُ يَعْنِي بِذَلِكَ الْبَعْثَ...

... وَ أَمَّا قَوْلُهُ: « قـُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ إِلى‏ رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ» وَ قَوْلُهُ: «اللَّهُ يَتَوَفـَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها» وَ قَوْلُهُ: «تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا وَ هُمْ لا يُفَرِّطُونَ» وَ قَوْلُهُ: «الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ» وَ قَوْلُهُ: «تَتَوَفـَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ طَيِّبِينَ، يَقُولُونَ سَلامٌ عَلَيْكُمْ» فَإِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى يُدَبِّرُ الْأُمُورَ كَيْفَ يَشَاءُ وَ يُوَكِّلُ مِنْ خَلْقِه‏ ِ مَنْ يَشَاءُ بِمَا يَشَاءُ؛ أَمَّا مَلَكُ الْمَوْتِ [= عِزرائیلُ ع] فَإِنَّ اللَّهَ يُوَكِّلُهُ بِخَاصَّةِ [أی: بخصوصیّةِ اختیارهِ تعالی] مَنْ يَشَاءُ مِنْ خَلْقِهِ [لأمر قبضِ اَرواحِ الآخـَرینَ]، وَ يُوَكِّلُ رُسُلَهُ مِنَ الْمَلَائِكَةِ [أی: مُضافـَة ً إلی عِزرائیلَ ع] خَاصَّة ً بِمَنْ يَشَاءُ مِنْ خَلْقِهِ [أن یُقبَضَ اَرواحُهُم کذلک بعمل جمعٍ مِن الملائکة مع عزرائیلَ ع]؛ وَ الْمَلَائِكَةَ الَّذِينَ سَمَّاهُمُ اللَّهُ - عَزَّ ذِكْرُهُ – [فی الآیات المزبورة] وَكَّلَهُمْ بِخَاصَّةِ [أی: بخصوصیّةِ اختیارهِ تعالی جماعة ً مِن] مَنْ يَشَاءُ مِنْ خَلْقِهِ [لامتثال ٍ جَمعیّ ٍ لأمرهِ بقبض ارواحِ بعضٍٍ] يُدَبِّرُ الْأُمُورَ كَيْفَ يَشَاءُ [و مع أيّ عَدَدٍ مِنَ الوسائطِ] ... وَ إِنَّمَا يَكْفِيكَ أَنْ تَعْلَم‏ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْمُحْيـِی الْمُمِيتُ وَ أَنَّهُ يَتَوَفـَّى الْأَنْفُسَ عَلَى يَدَيْ مَنْ يَشَاءُ مِنْ خَلْقِهِ مِنْ مَلَائِكَتِهِ وَ غَيْرِهِمْ [مُضافاً إلی عِزرائیلَ ع].

قَالَ: فَرَّجْتَ عَنِّي، فَرَّجَ اللَّهُ عَنْكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ! وَ نَفَعَ اللَّهُ الْمُسْلِمِينَ بِكَ!

فَقَالَ عَلِيٌّ ع لِلرَّجُلِ: إِنْ كُنْتَ قَدْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَكَ بِمَا قَدْ تَبَيَّنْتُ لَكَ، فَأَنْتَ - وَ الَّذِي فَلَقَ الْحَبَّةَ وَ بَرَأَ النَّسَمَةَ - مِنَ الْمُؤْمِنِينَ حَقّاً! ... فَعَلَيْكَ بِالْعَمَلِ لِلَّهِ فِي سِرِّ أَمْرِكَ وَ عَلَانِيَتِكَ؛ فَلَا شَيْ‏ءَ يَعْدِلُ الْعَمَل! – اِنتهیٰ].‏

[و یقول الصّدوق ره فی خِتام رسالة الاعتقادات]:

و سَاُجَرِّدُ كتاباً في ذلك [أی: فی مُختـَلـَفِ القرآن]، بمشيئة اللّهِ و عونِهِ إن شاءَ اللّهُ تعالىٰ. و[الحمدُ للهِ ربِّ العالـَمینَ و] صَلَّى اللّهُ على محمَّدٍ و عِترتِهِ الطّاهِرينَ، حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيلُ، نِعْمَ الْمَوْلىٰ‏ وَ نِعْمَ النَّصِيرُ، أَلا إِلَى اللَّهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ.

+ نوشته شده در  سه شنبه 1390/01/09ساعت   توسط مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیّه - اصفهان 

54/فارسی/اعتقادات صدوق/دو حدیث مختلف/اعتبار کتاب سُلَیم(اسرار آل محمّد ص)

اعتقادات شيخ صدوق ره، ترجمه، 145-155:

 

باب (چهل و پنجم) اعتقاد در اختلاف حديثـَين‏:

 

ابن بابَوَيه رحمة الله عليه گويد:

اعتقاد ما در احاديث صحيحه كه از ائمه عليهم السّلام وارد گرديده اينست كه آنها موافق كتاب خدا است و مُتـّفِق در معنا است و مختلف نيست زيرا كه جملگى بوحى از حق تعالى اخذ شده و اگر از غير خداوند ميبود اختلاف داشت.

 

* و اختلاف ظاهرى احاديث نميباشد مگر بعلّتهاى مختلف:

 

- مثل آنكه در باب كفارۀ ظِهار [= تشبیه پشت زن خود به پشت مادر خود، که رسم جاهلیّت در حرام کردن زن برای خود بوده است – ش] وارد شده كه: آزاد كردن بنده است؛

و در حديث ديگر: دو ماه پى در پى روزه؛

و در حديث ديگر: شصت مسكين طعام دادن؛

و همه صحيح‏ است و روزه براى كسى است كه قادر بر بنده آزاد كردن نيست، و طعام دادن براى كسیست كه قادر بر روزه مذكوره نيست.

و مَروِيَّست كه: تصدّق نمايد بهرچه [از صدقه که] از او برآيد؛ و اين براى كسیست كه قادر بر اِطعام شصت مسكين نباشد.

 

* و بعضى از احاديث هست كه حكم آنها بَدَل اختيارى يكديگر است:

 

- مثل آنكه در باب كفارۀ قسَم، در قرآن وارد شده: «طعام دادن ده مسكين از وسطِ [= متوسّط و میانگین] آنچه طعام ميدهيد اهل و عيال خود را؛ يا جامه دادن ده مسكين؛ يا آزاد نمودن بنده‏اى» [ = إِطْعامُ عَشَرَةِ مَساكِينَ مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ - سورة المائدة/89]؛ پس هرگاه در كفارۀ قسَم سه حديث وارد گردد: يكى بطعام دادن، و دويُم بجامه دادن، و سيّـُم ببنده آزاد كردن؛ در نظر جُهّال، مختلف مينمايد و حال اينكه مختلف نيست؛ بلكه هر يك از اين كفاره ها بَدَل يكديگرند.

 

*و در احاديث، بعضى امور جهت تقيه وارد شده.

 

*و از سُلَيم بن قَيس هِلالى (عامِرى كوفى) [رضوانُ اللهِ علیهِ، مُتوفـّای 76 هجری، که اوّلین و معتبرترین کتاب (اسرار آل محمّد ص) در رابطه با تاریخ اسلام را نوشت و از یاران خالص حضرت علی(ع) بود] مَروِيّست كه گفت خدمت جَناب امير [المؤمنین] عليه السّلام عرض نمودم كه:

من شنيده‏ام از سلمان و مِقداد و ابوذرّ چيزى از تفسير قرآن و احاديثى چند از جناب نبوى صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَ آلِهِ و سَلّمَ غير آنچه در دست مردم است، و شنيده‏ام از جناب شما تصديق همان‏ها را كه شنيده بودم از ايشان. و ديده‏ام در دست مردم بسيار چيزها از تفسير قرآن و از احاديث نبوى صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَ آلِهِ و سَلّمَ كه شما در باب آنها خِلاف مردم ميفرمائيد و چنان ميدانيد كه آنها همه باطل است؛ آيا شما چنان مى‏بينيد كه مردم دروغ ميگويند عمداً برسول خدا و تفسير مينمايند قرآن را برَأى خود؟!

آن جناب جواب فرمود كه: «سؤال نمودى؛ حال، پس جواب را بفهم؛ بدرستى كه در دست مردم حقى است و باطلى، و راستى و دروغى، و ناسخى و منسوخى، و عامّى و خاصّى، و محكمى و متشابهى. و حفظى و سهوى و بتحقيق كه دروغ بسته شد بر جَناب پيغمبر صَلَّى اللهُ عَلَيهِ و آلِهِ، در حال حيات آن جناب، تا آنكه ايستاد بخطبه و فرمود: «ايّها النّاس بتحقيق كه بسيار شده‏ اند دروغ گويندگان بر من! پس هر كه عمداً دروغ گويد بر من بايد منزل كند نشيمنگاه خود را از آتش جهنم!» و باز دروغ گفته شد بر آن جناب بعد از رحلتش، و اينست و غير از اين نيست كه احاديث بشما رسيده از [یکی از] چهار صنف كه پنجمين ندارند:

(1) مرد منافقى كه اظهار ايمان ميكند، و ساختگى [تظاهر] باسلام مينمايد، احتراز از گناه نميكند و مُضايَقـَه [=خود داری] نمیدارد از اينكه عمداً دروغ بر رسول خدا(ص) گويد؛ و اگر مردم بدانند كه منافق و كذاب است از او قبول نميكنند و تصديقش نمى‏نمايند. ليكن گفتند كه اين مرد بصحبت پيغمبر مُشرَّف شده! و آن جَناب را ديده! و از آن جناب شنيده! پس از او اخذ نمودند در حالى كه حالش را نمى‏ شناختند. و بتحقيق كه خبر داده حقتعالى از منافقان آنچه خبر داده و وصف نموده آنها را بآنچه وصف نموده و فرموده: «چون بينى منافقان را بعجب‏ مى‏آوردَت جسمهاى آنها! و اگر سخن گويند ميشنوى مَر سخنانشان را...» [وَ إِذا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسامُهُمْ وَ إِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ... – سورۀ منافقون/4]. و بعد از رحلت آن جناب صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَ آلِهِ و سَلّمَ مردم متفرّق شدند و تقرّب جُستند بسوى امامانِ گمراهى و دعوت ‏كنندگان خلق بسوى آتش بواسطۀ تزوير و دروغ و بُهتان؛ پس آنها را مَنصِبهاى عملها [= حکومت] دادند و خوردند بواسطه ايشان دنيا را و مسلـّط نمودند ايشان را بر گردن‏ هاى [همگی] مردمان؛ و غير از اين نيست كه مردمان با ملوك و دنيایند مگر كسى كه خدا حفظش نموده باشد. و اين مردى كه مذكور شد، يك صنف از آن چهار صنف است.

(2) و مردى ديگر است كه از پيغمبر(ص) چيزى شنيده و درست بخاطرش نمانده و در آن سهو نموده و عمداً دروغ نگفته؛ و آن در دست او است بآن اعتقاد ميكند و بآن عمل مى‏كند و آن را روايت مینمايد و ميگويد: خودم شنيدم اين را از رسول خدا صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَ آلِهِ و سَلّمَ! و اگر مسلمانان دانسته بودند كه اين سهو است، از او قبول نمى‏نمودند؛ و اگر خودش هم دانسته بود، هر آينه آن را بدور انداخته بود.

(3) و سِيّـُم مردیست كه شنيده از پيغمبر صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَ آلِهِ و سَلّمَ چيزى را كه امر بآن فرموده، ولی مِن بَعد [= بعد از آن] نهى از آن كرده و اين مرد مُطـّلع نشده؛ يا آنكه شنيده كه آن جناب نهى از چيزى نموده، لكن بعد امر فرموده و او مطلع نيست؛ پس حفظ نموده منسوخش را و ندانسته ناسخ را؛ و اگر مسلمانان دانسته بودند كه آن منسوخ است، هر آينه بدورش انداخته بودند و اگر خودش دانسته بود كه منسوخ است هر آينه طرحش [= انداختنش] نموده بود.

(4) و چهارم مردى است كه دروغ بر خدا و رسول صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَ آلِهِ نگفته و دروغ‏ را دشمن دارد از ترس خدا و بسبب تعظيم رسول خدا صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَ آلِهِ و سَلّمَ، و سهو ننموده و درست شنيده و همان نحو كه شنيده روايت نموده بدون زياد و كم، و دانسته ناسخ و منسوخ را و عمل بناسخ نموده و منسوخ را طرح نموده [= افکنده است].

و بدرستى كه امرهاى پيغمبر صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَ آلِهِ و سَلّمَ را، مثل قرآن، ناسخى است و منسوخى، و خاصّى و عامّى، و محكمى و متشابهى، و اتفاق مى‏افتاد كه رسول خدا صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَ آلِهِ و سَلّمَ سخنى ميفرمود و براى آن، دو وجه ميبود: كلامى عامّ و كلامى خاصّ، مثل قرآن. حق تعالى فرموده: «آنچه آورد شما را پيغمبر صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَ آلِهِ و سَلّمَ، اخذ نمائيد؛ و آنچه منعتان فرمود از آن، دست بداريد» [= وَ ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا - الحشر/7]؛ و آن سخن مُشتبـِه ميشد بر كسى كه معرفت نداشت كه خدا و رسول صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَ آلِهِ و سَلّمَ چه معنى را از آن كلام قصد نموده ‏اند و چنان نبود كه همۀ اصحاب رسول صلَّى اللهُ عَلَيهِ وَ آلِه سؤال نمايند و بعد از سؤال، تفهيم جواب را از آن جناب طلب كنند؛ زيرا كه در ميان اصحاب بودند قومى كه سؤال مينمودند از آن جناب و ديگر استدعاى تفسير جوابى را كه شنيده بودند نمينمودند، جهت آنكه حقتعالى منعشان فرموده بود از سؤال، آنجا كه در قرآن ميفرمايد: «اى مؤمنان سؤال مكنيد از چيزهائى كه اگر بيان شود براى شما بدحالتان ميكند و اگر سؤال نمائيد در آنوقت كه قرآن نازل كرده میشود بيان خواهد شد براى شما؛ كه خداوند عفو از آن فرموده و خدا آمرزنده و بردبار است؛ بتحقيق كه سؤال از آنها نمود قومى پيش از شما و بعد از جواب، بآن كافر گرديدند!» [= يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْياءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ؛ وَ إِنْ تَسْئَلُوا عَنْها حِينَ يُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ؛ عَفَا اللَّهُ عَنْها وَ اللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ؛ قَدْ سَأَلَها قَوْمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ ثُمَّ أَصْبَحُوا بِها كافِرِينَ» [المائدة / 101و102]؛  و لهذا آن جماعت از اصحاب جَنابِ رسالتْ مَآب(ص) بازايستادند از سؤال، حتى اينكه‏ راغب بودند كه اعرابى يا صحرائى بيايد و سؤال نمايد و ايشان بشنوند!

امير عليه السّلام [در ادامه] فرمود: اما من، چنان بود كه داخل ميشدم بر آن جناب صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَ آلِهِ و سَلّمَ هر شب يك دفعه و خلوت با ايشان مينمودم هر روز يك بار و آنچه سؤال مينمودم جوابم ميفرمود، و با آن جناب ميگرديدم هر كجا كه ميگرديد، و همه اصحاب بتحقيق كه دانسته‏ اند كه اين كار را با احدى غير من نميكرد و بسا بود كه اين امر در منزل من ميبود و چنان بود كه چون من وارد بر آن جناب ميگرديدم در بعضى از منزلهاى آن جناب براى من خلوت ميگردانيد (با من خلوت میکرد خ ل) و زنانش را برميخيزانيد و نميماند سواى من و او، و چون آن جناب بخانۀ من براى خلوت تشريف ميداد برنمی خيزانيد از ما فاطمه(ع) را و نه يكى از دو پسران (یا: هیچکدام از پسران خ ل) مرا؛ و چنان بود كه چون سؤال مينمودم جوابم ميفرمود و چون ساكت ميشدم و سؤالهاى من تمام ميشد، خود سر سخن برميداشت با من؛ پس نازل نشد هيچ آيه از قرآن و نه هيچ چيزى را كه دانسته بود آن جناب از حلال يا حرام، يا امر يا نهى، يا طاعت يا معصيت، يا چيزى كه ميبوده، مگر آنكه مرا تعليم فرمود و مرا بخواندن آن داشت و بر من املاء فرمود و من نوشتم آن را بخط خود، و خبر داد مرا بتأويل آن و ظاهر آن و باطن آن، پس من حفظش نمودم و ديگر فراموش نكردم هيچ حرفى از آنرا، و چنان بود كه چون آن جناب خبر ميداد مرا باين همه دست مباركش را بر سينه ‏ام مينهاد و ميگفت:

«خداوندا مَملُوّ كن دلش را از علم و فهم و نور و حكمت و ايمان و عالمش فرما و نادانش منما و بيادش بدار و مسازش فراموشكار».

پس روزى بخدمتش عرض نمودم: يا رسولَ الله، پدر و مادرم فدايت باد! آيا در دل، خوف فراموشى بر من دارى؟ فرمود: يا اخى! ندارم بر تو تشويش [= دلهره از] فراموشى و نه نادانى، و بتحقيق‏ كه خداوند مرا خبر داده بآنكه دعاى مرا در حق تو مستجاب فرموده و در حق شريكان تو كه بعد از تو ميباشند.

عرض نمودم: يا رسولَ الله! شريكان من كيستند؟ فرمود آن كسانند كه خداوند اطاعت ايشان را قرين طاعت من ساخته.

عرضكردم كيستند ايشان؟

فرمود: آنانند كه حقتعالى فرموده:

«اى مؤمنان فرمان ببريد خدا را و فرمان ببريد رسول را و صاحب‏اختياران خود را»[= يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُوْلِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ - النـِّساء/59].

[*مرحوم شارح مینویسد: و در این، دَلالت است بر عدم جواز شرعی تلقیب (= لقب دادن) غیر ائمّۀ اطهار(ع) به لقب «ولیّ امر» یا «اُوْلِی الأمر»، و نیز عدم جواز شرعی تلقـّـُب (= لقب پذیرفتن) کسی غیر از آنها(ع) به آن؛ چنانکه در اخبار متواتره آمده که این لقب خاصّ ایشان(ع) است و بس – شارح].

عرض كردم: يا نبىَّ الله، كيستند آنها؟

فرمود: اوصياء بعد از من كه متفرق نميشوند تا وارد حوض كوثر شوند بر من، هدايت‏ كنندگان و هدايت ‏شدگان، ضرر نميرساندشان مکر هر كس كه مكر با ايشان ميكند و نه بى‏ مددى هر كه بايشان بى‏ مددى نمايد، ايشان با قرآنند و قرآن با ايشان، نه جدا از ايشان مى‏شود و نه جدا از آن مى ‏شوند؛ ببركت ايشان، امت من نصرت كرده ميشوند و بطـُفـَيل [= در پی لطف وجودی] ايشان باران [بر آنها]  باريده ميشود، و بواسطه ايشان دفع بلا [از آنها] مى ‏شود، و بوسيله ايشان دعاى امت مستجاب ميگردد.

عرض نمودم: يا رسولَ الله، اسامى ايشان را بفرما.

فرمود: تو، يا على(ع)؛ پس پسرم اين، و دست مبارك بر سر امام حسن عليه السّلام گذارد؛ و باز فرمود: پس پسرم اين، و دست شريف بر سر امام حسين عليه السّلام نهاد؛ و باز فرمود: پس همنام تو اى برادر من: او آقاى عبادت‏ كنندگان است [= سَیّد العابدین، یا: زَین العابدین، امام سجّاد (ع)]؛ پس پسر او محمّد باقر و خازن وحى الهى است - و زود باشد كه متولد شود در زمان تو؛ پس سلام مرا باو برسان*-

[*شارح گوید: مخاطـَب در این فِقرَة، سُلَیم بن قیس(ره) است و مخاطِب (= خِطاب کننده) خود حضرت علی(ع) است و این نیست جزئی از فرمودۀ پیامبر(ص) تا شبهه ای در حدیث وارد شود، که: امام باقر(ع) متولّد سال 57 هجری هستند و امیر المؤمنین(ع) قبل از تولّد ایشان، در سال 40 هجری شهید شده اند. ولیکن سُلَیم(ره) در سال 76 هجری وفات یافته، پس در اینصورت، هیچ شبهه در صِدق حدیث شریف نیست؛ پس گوش مکن به شبُهات «بعضی بی بصیرتان!!» در مورد اعتبار کتاب سُلَیم(ره) (یعنی کتاب اسرار آل محمّد ص) – شارح(ره)]

سپس جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ [الصّادقُ (ع)]؛ سپس مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ [الکاظمُ (ع)]؛ سپس عَلِيُّ بْنُ مُوسَى [الرِّضا(ع)]؛ سپس مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ [الجوادُ(ع)]؛ سپس عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ [الهادي (ع)]؛ سپس الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الزَّكِيُّ [العسکريّ ُ(ع)] ؛ سپس آن کسیکه اسم او اسم من است [م ح م د]، و رنگ چهرۀ او رنگ چهرۀ من، قَائِم بِأَمْرِ اللَّهِ در آخِر الزَّمَان، مَهْدِيّ [= هدایت یافتۀ الهی] امّت محمّد جَدّش - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ - همان كسى كه خداوند پر ميكند ببركت ظهور او زمين را از اِنصاف و عدل چنانچه مَملُوّ شده از جَور و ظلم.

بخدا قسم كه من [= علی ع] ميشناسمش اى سُلَيم، در آنجا كه بيعت با او مى ‏شود ميان ركن و مقام و ميدانم نامهاى ياوران او را و قبيله‏هاى هر يك را».

سُلَيم(ره) گويد: بعد از آن بخدمت امام حسن و امام حسين عَلَيهِمَا السّلامُ در مدينه رسيدم، بعد از هلاك معاويه(لع)، و عرض نمودم همين حديث را كه از پدر بزرگوارشان داشتم، فرمودند: «راست گفتى! امير المؤمنين(ع) تو را خبر داد باين حديث و ما نشسته در حضورش بوديم، و بتحقيق كه حفظ نموده ‏ايم از رسول خدا صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَ آلِهِ و سَلّمَ چنانچه امير عليه السّلام تو را خبر داده و نه حرفى در آن زياد نموده و نه حرفى كم».

سُلـَيم ميگويد: بعد از آن بخدمت علىّ بن الحسين [= امام سجّاد] عليه السّلام رسيدم  -وقتى كه پسرش امام محمّد باقر عليه السّلام در نزد پدر بزرگوارش بود - و عرض نمودم آنچه را شنيده بودم از پدرش و آنچه را شنيده بودم از امير المؤمنين عليه السّلام؛ پس حضرت علىّ بن الحسين عليه السّلام؛ فرمود: «بتحقيق كه مرا بخواندن اين حديث داشت (یا: بر من خواند اين حديث را- "نسخه بَدَل") اميرُ المؤمنين(ع) از رسول خدا صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَ آلِهِ و سَلّمَ، در حالى كه امير عليه السّلام بيمار بود و من طفل بودم». بعد از آن امام محمّد باقر عليه السّلام فرمود: « مرا هم بخواندن اين حديث داشت ( یا: بر من هم خواند اين حديث را- خ ل) جدّ من [=امام حسین ع] از رسول خدا صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَ آلِهِ و سَلّمَ در حالى كه من طفل بودم».

اَبان بن ابى عَيّاش [رضوانُ اللهِ علیه] گويد: بعد از آن من تمام اين حديث را از سُلَيم بن قيس بخدمت حضرت علىّ بن الحسين عليه السّلام عرض نمودم؛ آن حضرت فرمود: «راست گفتى؛ و فرمود: بتحقيق كه جابر بن عبد الله انصارى(ره) [نیز همانند سُلَیم] آمد بنزد پسر من محمّد [= امام باقر ع]، در وقتى كه بمكتب ميرفت [یا: نزد کاتبان میرفت؟]، پس او را بوسيد و بر او از جانب رسول خدا سلام خواند» [مثل همان که سُلَیم انجام داد].

اَبان بن ابى عيّاش (ره) گويد: باز بحج رفتم بعد از رحلت حضرت علىّ بن الحسين عليه السّلام؛ پس بخدمت ابى جعفر محمّد بن على بن الحسين [= امام باقر] عليه السّلام رسيدم و اين حديث را سراپا از سُلَيم نقل و عرض خدمتش نمودم، پس اشك در دو چشم مباركش گشت و فرمود: « راست گفته سُلَيم، خداوند او را رحمت کند؛ سُلَيم آمد بخدمت پدرم (ع) بعد از قتل جدّم حسين عليه السّلام و من در خدمت پدرم بودم؛ پس همين حديث را بعَينِهِ حكايت نمود و پدرم باو فرمود: راست گفتى اى سليم! بتحقيق كه پدرم خبر داد مرا از امير المؤمنين عليه السّلام بهمين حديث» (روایت کرده این حدیث را سُلَيم(ره) در كتاب خود، متن عربی: ص61، و مُصَنِّفُ [= شیخ صّدوق] در کتاب "الخِصال" إلى قوله (ص): «و بيادش بدار و مسازش فراموشكار»، متن عربی - 1:255، باب الأربعة (خصال چهارگانه)، حدیث 131).

+ نوشته شده در  پنجشنبه 1389/12/26ساعت   توسط مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیّه - اصفهان 

54/عربی/اعتقادات الصّدوق/ باب الاعتقاد فِی الحَديثـَين المُختلِفـَين/ اعتبارُ کتابِ سُلیمٍ(ره)

اعتقادات الإمامية، للصَّدوق، ج‏1، ص117-123:

 

[45] باب الاعتقاد فِی الحَديثـَين المُختلِفـَين:

‏

قال الشيخ أبو جعفر[الصّدوق]- رضي اللّه عنه:

اعتقادُنا في الأخبار الصحيحة عن الأئمّة -عليهم السّلام- أنّها موافقة لكتاب اللّه تـَبارَكَ و تعالى، متّفقة المعاني غير مختلفة، لأنّها مأخوذة من طريق الوحي عن اللّه تعالى، و لو كانت من عند غير اللّه تعالى لكانت مختلفة.

 

* و لا يكون اختلاف ظواهر الأخبار إلّا لعلل مختلفة:

 

- مثل ما جاء في كفّارة الظـِّهار [و هو مِن رسوم الجاهلیّة، أن یقولَ لزوجته: "ظـَهرُکِ کظهرِ اُمِّي" حتّی یُحرِّمَهُ علی نفسه – الشارح] : عِتقُ رَقـَبَةٍ.

و جاء في خبرٍ آخرَ: صِيامُ شهرَينِ مُتتابـِعَين.

و جاء في خبرٍ آخرَ: إطعامُ سِتّينَ مسكيناً.

و كلّها صحيحة، فالصيام لمن لم يجد العتق، و الإطعام لمن لم يَستـَطِعِ الصِّيامَ.

و قد رُوِيَ أنّه يتصدّق بما يُطيق، و ذلك محمول على من لم يَقدِر على الإطعام.

 

* و منها ما يَقومُ كلّ ُواحدٍ منها مقامَ الآخـَر:

 

- مثلُ ما جاءَ في كفّارة اليمين:

«إِطْعامُ عَشَرَةِ مَساكِينَ مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ» [سورة المائدة/89] ؛ فإذا ورد في كفّارة اليمين ثلاثة ُ أخبارٍ أحدُها بالإطعام و ثانيها بالكِسوَة، و ثالثها بتحرير رقبةٍ كان ذلك عند الجُهّال مختلفاً، و ليس بمختلفٍ، بل كلّ ُ واحدةٍ من هذه الكفّاراتِ تقوم مقامَ الاُخرىٰ.

 

* و في الأخبار ما وَرَدَ للتقيّة.

 

* وَ رُوِيَ عَنْ سُلَيْمِ بْنِ قـَيْسٍ الْهِلَالِيِّ [رضوانُ اللهِ علـَیه، المتوَفـّیٰ سَنـَة َ76 هـ، الـّتي کـَتبَ أوَّلَ کتابٍ و أوثـَقـَهُ في تاریخ الإسلام، و کان مِن خُلـَّصِ أصحابِ علیٍّ(ع)] أَنَّهُ قَالَ: قُلْتُ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ - عَلَيْهِ السَّلَامُ:

إِنِّي سَمِعْتُ مِنْ سَلْمَانَ وَ مِقْدَادَ وَ أَبِي ذَرٍّ شَيْئاً مِنْ تَفْسِيرِ الْقُرْآنِ وَ مِنَ الْأَحَادِيثِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ غَيْرَ مَا فِي أَيْدِي النَّاسِ، ثُمَّ سَمِعْتُ مِنْكَ تَصْدِيقَ مَا سَمِعْتُ مِنْهُمْ. وَ رَأَيْتُ فِي أَيْدِي النَّاسِ أَشْيَاءَ كَثِيرَةً مِنْ تَفْسِيرِ الْقُرْآنِ وَ مِنَ الْأَحَادِيثِ عَنِ النَّبِيِّ(ص) أَنْتُمْ تُخَالِفُونَهُمْ فِيهَا وَ تَزْعُمُونَ أَنَّ ذَلِكَ كُلَّهُ بَاطِلٌ؛ أَ فَتَرَى النَّاسَ يَكْذِبُونَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ(ص) مُتَعَمِّدِينَ وَ يُفَسِّرُونَ الْقُرْآنَ بِآرَائِهِمْ؟

قَالَ: فَقَالَ عَلِيٌّ - عَلَيْهِ السَّلَامُ: «قَدْ سَأَلْتَ، فَافْهَمِ الْجَوَابَ؛ إِنَّ مَا فِي أَيْدِي النَّاسِ: حَقٌّ وَ بَاطِلٌ، وَ صِدْقٌ وَ كَذِبٌ، وَ نَاسِخٌ وَ مَنْسُوخٌ، وَ خَاصٌّ وَ عَامٌّ، وَ مُحْكَمٌ وَ مُتَشَابِهٌ، وَ حِفْظٌ وَ وَهَمٌ. وَ قَدْ كُذِبَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ(ص) عَلَى عَهْدِهِ حَتَّى قَامَ خَطِيباً فَقَالَ: "أَيُّهَا النَّاسُ، قَدْ كَثُرَتِ الْكَذَّابَةُ عَلَيَّ فَمَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّداً فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ"، ثُمَّ كُذِبَ عَلَيْهِ مِنْ بَعْدُ!

وَ إِنَّمَا أَتَاكُمُ الْحَدِيثُ مِنْ أَرْبَعَةٍ لَيْسَ لَهُمْ خَامِسٌ:

(1)رَجُلٌ مُنَافِقٌ مُظْهِرٌ لِلْإِيمَانِ، مُتَصَنِّعٌ بِالْإِسْلَامِ، لَا يَتَأَثَّمُ وَ لَا يَتَحَرَّجُ أَنْ يَكْذِبَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ مُتَعَمِّداً. فَلَوْ عَلِمَ النَّاسُ أَنَّهُ مُنَافِقٌ كَذَّابٌ لَمْ يَقْبَلُوا مِنْهُ وَ لَمْ يُصَدِّقُوهُ، وَ لَكِنَّهُمْ قَالُوا:هَذَا صَحِبَ رَسُولَ اللَّهِ وَ رَآهُ وَ سَمِعَ مِنْهُ! فَأَخَذُوا عَنْهُ وَ هُمْ لَا يَعْرِفُونَ حَالَهُ. وَ قَدْ أَخْبَرَ اللَّهُ تَعَالَى عَنِ الْمُنَافِقِينَ بِمَا أَخْبَرَ، وَ وَصَفَهُمْ بِمَا وَصَفَهُمْ،فَقَالَ:«وَإِذا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسامُهُمْ وَ إِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ»[الْمُنَافِقُونَ/4]. ثُمَّ تَفَرَّقُوا بَعْدَهُ، فَتَقَرَّبُوا إِلَى أَئِمَّةِ الضَّلَالَةِ وَ الدُّعَاةِ إِلَى النَّارِ بِالزُّورِ وَ الْكَذِبِ وَ الْبُهْتَانِ، فَوَلَّوْهُمُ الْأَعْمَالَ، وَ أَكَلُوا بِهِمُ الدُّنْيَا، وَ حَمَلُوهُمْ عَلَى رِقَابِ[کلِّ]النَّاسِ، وَإِنَّمَا النَّاسُ مَعَ الْمُلُوكِ وَ الدُّنْيَا إِلَّا مَنْ عَصَمَ اللَّهُ. فَهَذَا أَحَدُ الْأَرْبَعَةِ.

(2)وَ رَجُلٌ آخَرٌ سَمِعَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ(ص) شَيْئاً لَمْ يَحْفَظْهُ عَلَى وَجْهِهِ وَ وَهِمَ فِيهِ، وَ لَمْ يَتَعَمَّدْ كَذِباً، فَهُوَ فِي يَدِهِ يَقُولُ بِهِ وَ يَعْمَلُ بِهِ وَ يَرْوِيهِ، وَ يَقُولُ: أَنَا سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ! فَلَوْ عَلِمَ الْمُسْلِمُونَ أَنَّهُ وَهِمَ لَمْ يَقْبَلُوهُ، وَ لَوْ عَلِمَ هُوَ أَنَّهُ وَهِمَ لَرَفَضَهُ.

(3)وَ رَجُلٌ ثَالِثٌ سَمِعَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ(ص) شَيْئاً أَمَرَ بِهِ، ثُمَّ نَهَى عَنْهُ وَ هُوَ لَا يَعْلَمُ، أَوْ سَمِعَهُ يَنْهَى عَنْ شَيْ‏ءٍ، ثُمَّ أَمَرَ بِهِ وَ هُوَ لَا يَعْلَمُ، فَحَفِظَ مَنْسُوخَهُ وَ لَمْ يَحْفَظِ النَّاسِخَ. فَلَوْ عَلِمَ أَنَّهُ مَنْسُوخٌ لَرَفَضَهُ، وَ لَوْ عَلِمَ الْمُسْلِمُونَ إِذْ سَمِعُوهُ أَنَّهُ مَنْسُوخٌ لَرَفَضُوهُ.

(4)وَرَجُلٌ رَابِعٌ لَمْ يَكْذِبْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ(ص)، مُبْغِضٌ لِلْكَذِبِ خَوْفاً مِنَ اللَّهِ وَ تَعْظِيماً لِرَسُولِ اللَّهِ، لَمْ يَسْهُ، بَلْ حَفِظَ مَا سَمِعَ عَلَى وَجْهِهِ، فَجَاءَ بِهِ كَمَا سَمِعَ، لَمْ يَزِدْ وَ لَمْ‏ يَنْقُصْ، وَ عَلِمَ النَّاسِخَ وَ الْمَنْسُوخَ، فَعَمِلَ بِالنَّاسِخِ وَ رَفَضَ الْمَنْسُوخَ.

وَ إِنَّ أَمْرَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ مِثْلُ الْقُرْآنِ، نَاسِخٌ وَ مَنْسُوخٌ، وَ خَاصٌّ وَ عَامٌّ، وَ مُحْكَمٌ وَ مُتَشَابِهٌ. وَ قَدْ كَانَ يَكُونُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ الْكَلَامُ لَهُ وَجْهَانِ: كَلَامٌ عَامٌّ وَ كَلَامٌ خَاصٌّ، مِثْلُ الْقُرْآنِ؛ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى:«وَ ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا»[الحشر/7]؛ فَاشْتَبَهَ عَلَى مَنْ لَمْ يَعْرِفْ مَا عَنَى اللَّهُ وَ رَسُولُهُ، وَ لَيْسَ كُلُّ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ يَسْأَلُونَهُ وَ يَسْتَفْهِمُونَهُ، لِأَنَّ فِيهِمْ قَوْماً كَانُوا يَسْأَلُونَهُ وَ لَا يَسْتَفْهِمُونَهُ، لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَى نَهَاهُمْ عَنِ السُّؤَالِ، حَيْثُ يَقُولُ: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْياءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ؛ وَ إِنْ تَسْئَلُوا عَنْها حِينَ يُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ؛ عَفَا اللَّهُ عَنْها وَ اللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ؛  قَدْ سَأَلَها قَوْمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ ثُمَّ أَصْبَحُوا بِها كافِرِينَ» [المائدة/ 101و102]؛ فَامْتَنَعُوا مِنَ السُّؤَالِ حَتَّى أنْ كَانُوا يُحِبُّونَ أَنْ يَجِي‏ءَ الْأَعْرَابِيُّ وَ الْبَدَوِيُّ فَيَسْأَلَ وَ هُمْ يَسْمَعُونَ.

وَ كُنْتُ أَدْخُلُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ(ص) فِي كُلِّ لَيْلَةٍ دَخْلَة ً، وَ أَخْلُو بِهِ فِي كُلِّ يَوْمٍ خَلْوَةً، يُجِيبُنِي عَمَّا أَسْأَلُ، وَ أَدُورُ بِهِ حَيْثـُمَا دَارَ، وَ قَدْ عَلِمَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ يَصْنَعُ ذَلِكَ بِأَحَدٍ غَيْرِي، وَ رُبَّمَا كَانَ ذَلِكَ فِي بَيْتِي.

وَ كُنْتُ إِذَا دَخَلْتُ عَلَيْهِ فِي بَعْضِ مَنَازِلِهِ خَلَا بِي  وَ أَقَامَ نِسَاءَهُ، فَلَمْ يَبْقَ غَيْرِي وَ غَيْرُهُ، وَ إِذَا أَتَانِي هُوَ لِلْخَلْوَةِ وَ أَقَامَ مَنْ فِي بَيْتِي لَمْ يُقِمْ عَنَّا فَاطِمَة َ وَ لَا أَحَداً مِن أبنائي.

وَ كُنْتُ إِذَا سَأَلْتُهُ أَجَابَنِي، وَ إِذَا سَكَتّ ُ وَ نَفِدَتْ مَسَائِلِی ابْتَدَأَنِي.

فَمَا نَزَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ آيَة ٌ مِنَ الْقُرْآنِ، وَ لَا شَيْ‏ءٌ عَلَّمَهُ اللَّهُ تَعَالَى مِنْ حَلَالٍ أَوْ حَرَامٍ، أَوْ أَمْرٍ أَوْ نَهْيٍ، أَوْ طَاعَةٍ أَوْ مَعْصِيَةٍ، أَوْ شَيْ‏ءٍ كَانَ أَوْ يَكُونُ، إِلَّا وَ قَدْ عَلَّمَنِيهِ وَ أَقْرَأَنِيهِ، وَ أَمْلَاهُ عَلَيَّ وَ كَتَبْتُهُ بِخَطِّي، وَ أَخْبَرَنِي بِتَأْوِيلِ ذَلِكَ وَ ظَهْرِهِ وَ بَطْنِهِ، فَحَفِظْتُهُ ثُمَّ لَمْ أَنْسَ مِنْهُ حَرْفاً.

وَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ إِذَا أَخْبَرَنِي بِذَلِكَ كُلِّهِ يَضَعُ يَدَهُ عَلَى صَدْرِي، ثُمَّ يَقُولُ:

«اللَّهُمَّ امْلَأْ قَلْبَهُ عِلْماً، وَ فَهْماً، وَ نُوراً، وَ حِلْماً، وَ حُكْماً وَ إِيمَاناً وَ عَلِّمْهُ وَ لَا تُجَهِّلْهُ، وَ احْفَظْهُ وَ لَا تَنْسَهُ»[*الظاهر أنه: و حَفـِّظهُ و لا تـُنـَسِّهِ، أو: لا تـُنسِهِ؛ لیکونا مُتعدِّیَینِ، بقرینة السّؤال بَعدَه – الشارح].

فَقُلْتُ لَهُ ذَاتَ يَوْمٍ: بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ، هَلْ تَتَخَوَّفُ عَلَيَّ النِّسْيَانَ؟

فَقَالَ: يَا أَخِي، لَسْتُ أَتَخَوَّفُ عَلَيْكَ النِّسْيَانَ وَ لَا الْجَهْلَ، وَ قَدْ أَخْبَرَنِي اللَّهُ تَعَالَى أَنَّهُ قَدِ اسْتَجَابَ لِي فِيكَ وَ لِشُرَكَائِكَ الَّذِينَ يَكُونُونَ بَعْدَكَ.

قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَ مَنْ شُرَكَائِي؟

قَالَ: الَّذِينَ قَرَنَ اللَّهُ طَاعَتَهُمْ بِطَاعَتِهِ وَ بِطَاعَتِي.

قُلْتُ: مَنْ هُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟

قَالَ: الَّذِينَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى فِيهِمْ: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُوْلِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ» [النـِّساء/59].

[قال الشارح(ره): فیه دَلالة ٌ علی عدم جواز تلقیب غیرهم(ع) أو تلقـّـُبـِهِ بلقب «اُولِی الأمر» کما قد تواترتِ الأحادیث بکونه خاصّاً لهم و تکذیبِ مَن تلقـَّبَ به مِن غیرِهِم(ع) – الشارح].

قُلْتُ: يَا نَبِيَّ اللَّهِ، مَنْ هُمْ؟

قَالَ: هُمُ الْأَوْصِيَاءُ بَعْدِي، وَ لَا يَتَفَرَّقُونَ حَتَّى يَرِدُوا عَلَيَّ الْحَوْضَ، هَادِينَ مَهْدِيِّينَ، لَا يَضُرُّهُمْ كَيْدُ مَنْ كَادَهُمْ، وَ لَا خِذْلَانُ مَنْ خَذَلَهُمْ، هُمْ مَعَ الْقُرْآنِ وَ الْقُرْآنُ مَعَهُمْ، لَا يُفَارِقُونَهُ وَ لَا يُفَارِقُهُمْ، بِهِمْ تَنْتَصِرُ أُمَّتِي وَ بِهِمْ يُمْطَرُونَ، وَ بِهِمْ يُدْفَعُ الْبَلَاءُ، وَ بِهِمْ يُسْتَجَابُ لَهُمُ الدُّعَاءُ.

قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، سَمِّهِمْ لِي.

قَالَ: أَنْتَ يَا عَلِيُّ(ع)؛ ثُمَّ ابْنِي هَذَا، وَ وَضَعَ يَدَهُ عَلَى رَأْسِ الْحَسَنِ(ع)؛ ثُمَّ ابْنِي هَذَا، وَ وَضَعَ يَدَهُ عَلَى رَأْسِ الْحُسَيْنِ(ع)؛ ثُمَّ ابْنُهُ - سَمِيُّكَ يَا أَخِي [=علیّ بن الحسین] - سَيِّدُ الْعَابِدِينَ(ع)؛ ثُمَّ ابْنُهُ يُسَمَّىٰ مُحَمَّداً، بَاقِرُ عِلْمِي وَ خَازِنُ وَحْيِ اللَّهِ - وَ سَيُولَدُ فِي زَمَانِكَ يَا أَخِي فَاقْرَأْهُ مِنِّي السَّلَامَ - *

[*المخاطـَبُ هنا: سُلـَیمُ بنُ قـَیسٍ (ره) و المُخاطِـبُ هـو: أمیرُالمؤمنینَ (ع) و الجملة الخِطابیّة مُعترِضَة ٌ وَ لیسَت مِن قولِ رسولِ الله (ص) حتی تَلزَمَ شُبهَة ٌفی الحدیث، بکون الإمام الباقرِ(ع) متولـِّداً سَنـَة َ57 هـ ، و کانَ قد استـُشهـِدَ أمیرُ المؤمنینَ(ع) سَنـَة َ40 هـ. و لکن، تـُوُفـِّيَ سُلـَیمٌ (ره) سَنَة َ76 هـ ، فإذاً لا شبهة َ في صدقِ الحدیثِ، فلا تـُصغِ إلی شُبُهاتِ «بَعضِ مَن لا بَصیرةَ له» في کتاب سُلـَیمٍ (ره) - الشارح]

ثُمَّ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ [الصّادقُ (ع)]؛ ثُمَّ مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ [الکاظمُ (ع)]؛ ثُمَّ عَلِيُّ بْنُ مُوسَى [الرِّضا(ع)]؛ ثُمَّ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ [الجوادُ(ع)]؛ ثُمَّ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ [الهادي (ع)]؛ ثُمَّ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الزَّكِيُّ [العسکريّ ُ(ع)] ؛ ثُمَّ مَنِ اسْمُهُ اسْمِي [م ح م د]، وَ لَوْنُهُ لَوْنِي، الْقَائِمُ بِأَمْرِ اللَّهِ فِي آخِرِ الزَّمَانِ، مَهْدِيّ ُ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ جَدِّهِ - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ - الَّذِي يَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ قَـَبْلَهُ ظُلْماً وَ جَوْراً.

وَ اللَّهِ إِنِّي لَأَعْرِفُهُ - يَا سُلَيْمُ - حَيْثُ يُبَايَعُ بَيْنَ الرُّكْنِ وَ الْمَقَامِ، وَ أَعْرِفُ أَسْمَاءَ أَنْصَارِهِ وَ قَبَائِلَهُمْ».

قَالَ سُلَيْمُ بْنُ قَيْسٍ: ثُمَّ لَقِيتُ الْحَسَنَ وَ الْحُسَيْنَ - عَلَيْهِمَا السَّلَامُ - بِالْمَدِينَةِ بَعْدَ مَا مَلَكَ مُعَاوِيَةُ، فَحَدَّثْتُهُمَا بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ أَبِيهِمَا، قَالا: «صَدَقْتَ، قَدْ حَدَّثَكَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (ع) بِهَذَا الْحَدِيثِ وَ نَحْنُ جُلُوسٌ، وَ قَدْ حَفِظْنَا ذَلِكَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ (ص) كَمَا حَدَّثـَكَ، فَلَمْ يَزِدْ فِيهِ حَرْفاً وَ لَمْ يَنْقُصْ مِنْهُ حَرْفاً».

قَالَ سُلَيْمُ بْنُ قَيْسٍ: ثُمَّ لَقِيتُ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ (ع) وَ عِنْدَهُ ابْنُهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الْبَاقِرُ أَبُو جَعْفَرٍ (ع)، فَحَدَّثْتُهُ بِمَا سَمِعْتُ مِنْ أَبِيهِ وَ مَا سَمِعْتُهُ مِنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (ع)، فَقَالَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ (ع): «قَدْ أَقْرَأَنِي أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ وَ هُوَ مَرِيضٌ وَ أَنَا صَبِيٌّ»، ثُمَّ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ [الباقر] (ع):«وَ أَقْرَأَنِي جَدِّي[أی الحُسَینُ ع] مِنْ رَسُولِ اللَّهِ(ص) وَ أَنَا صَبِيّ ٌ».

قَالَ أَبَانُ بْنُ أَبِي عَيَّاشٍ [رضوانُ اللهِ علیه]: فَحَدَّثْتُ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ(ع) بِهَذَا كُلِّهِ عَنْ سُلَيْمِ بْنِ قَيْسٍ الْهِلَالِيِّ، فَقَالَ: «صَدَقَ، وَ قَدْ جَاءَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيُّ إِلَى ابْنِي مُحَمَّدٍ [الباقر (ع)]، وَ هُوَ يَخْتَلِفُ إِلَى الْكُتَّابِ، فَقَبَّلَهُ وَ أَقْرَأَهُ السَّلَامَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ(ص)» [کما فعَلَ سُلـَیمٌ – ش].

قَالَ أَبَانُ بْنُ أَبِي عَيَّاشٍ(ره): فَحَجَجْتُ بَعْدَ مَوْتِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ(ع)، فَلَقِيتُ أَبَا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ [الباقر (ع)] ، فَحَدَّثْتُهُ بِهَذَا الْحَدِيثِ كُلِّهِ عَنْ سُلَيْمٍ، فـَاغْرَوْرَقـَتْ عَيْنَاهُ وَ قَالَ: «صَدَقَ سُلَيْمٌ رَحِمَهُ اللهُ، وَ قَدْ أَتَى [أی: سُلیمٌ] أَبِي بَعْدَ قَتْلِ جَدِّيَ الْحُسَيْنِ وَ أَنَا عِنْدَهُ، فَحَدَّثَهُ بِهَذَا الْحَدِيثِ بِعَيْنِهِ، فَقَالَ لَهُ أَبِي: صَدَقْتَ وَ اللَّهِ - يَا سُلَيْمُ - قَدْ حَدَّثَنِي بِهَذَا الْحَدِيثِ أَبِي عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ» (رواه سُلَيمٌ في كتابه: ص61، و المُصَنِّفُ [= الصّدوق] فی"الخِصال"إلى قوله(ص): «واحفظه ولا تنسه» 1:255، باب الأربعة، ح 131).

+ نوشته شده در  پنجشنبه 1389/12/26ساعت   توسط مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیّه - اصفهان 

53/فارسی/اعتقادات صدوق و مفید/ احادیث طبّ سنـّتی و شرائط اخذ و عمل به آنها

اعتقادات صدوق، ترجمه، ص 142-143:

 

باب (چهل و چهارم) اعتقاد در احاديث وارده در طبّ [=پزشکی سنتی]:

 

ابن بابَوَيه [= صدوق] رحمة الله عليه گويد:

اعتقاد ما در باب احاديثى كه در طب وارد شده اينست كه آنها بر چند وجهست:

بعضى است كه بنا بر هواء مكّه و مدينه وارد شده؛ پس جائز نيست استعمالش در غير آن هواء.

و قسمى هست كه امام عليه السّلام آن را فرموده بنا بر آنچه شناخته از طبيعت شخص مُعيَّن ؛ ولی مكان آن شخص را (تجاوز/ خ ل/ یا) اعتبار نفرموده (و تجاوز از مَوضِعهاى مُعيَّن آن عِلاج نبايست نمود / خ ل)، چون [امام ع] آن شخص را [یا حال او یا مکان او را] بهتر از خودش ميشناخته.

و نوعى هست كه مخالفان در كتابها غلط انداز كرده‏اند كه صورت مذهب حق را زشت نمايند در نظرها.

و بعضى [دچار توهّم یا] سهو [شخص] راوى شده.

و پاره [ای] آنست كه راوى، ناتمام بخاطرش مانده و ناقص نقل نموده.

و آنكه بخصوص عسل وارد شده كه شِفاء هر دردى است (الخصال، شیخ صدوق، 2: 623، باب حديث الأربَعَمِائَة = خصلت های چهارصدگانه، حدیث 10)، صحيح است و معنيش آن است كه [عسل] شِفاءِ هر دردى است كه از بُرودت [= سردی مزاج] باشد [و نه از حرارت و گرمی مزاج].

و آنكه براى بواسير، اِستِنجاء بآب سرد [در حدیث] وارد شده، در صورتيست كه از حرارت باشد.

و آنكه در باب بادنجان وارد شده كه شِفا است (*المَحاسِن، بَرقیّ: 525، باب الباذنجان، ح 755)، مخصوص فصل رُطـَب است و براى كسى كه خرما ميخورد [تا سردی بادنجان و خشکی (سَوداء آوری) آنرا جبران سازد]؛ نه سائر اوقات.

و اما آنچه صحيح ميباشد از ائمه عليهم السّلام از دواهاى مرضها، آيات قرآنى و سوره‏ هاى قرآنى است و دعاها؛ بآن نوعهائى كه وارد شده بسندهاى قوىّ و طريقهاى صحيح...

و جناب نبوى صَلَّى اللهُ علـَيهِ و آلِهِ و سَلّم فرمود: «هر كه او را حمد شفا ندهد خدا او را شفا ندهد» [نظیر این حدیث در "اصول كافي"، شیخ کلینی، ترجمۀ مصطفوی،4/434، باب فضل القرآن، حدیث 22، چنین نقل شده است: عَنْ سَلَمَةَ بْنِ مُحْرِزٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ [الباقر] ع يَقُولُ: «مَنْ لَمْ يُبْرِئْهُ الْحَمْدُ لَمْ يُبْرِئْهُ شَيْ‏ءٌ»؛ و در کتاب "طِبّ الأئمّة(ع)" چنین آمده است: عن عبدِ اللّهِ بن سِنانٍ عن أبي عبدِ اللّهِ [الصّادق] علـَيهِ السّلامُ:‏ُ «... مَن لم يَشفِهِ القرآنُ فلا شَفاهُ اللّهُ» ].

******************************************************

*تصحیح الاعتقاد، شیخ مفید(ره):

فرموده است شيخ مفيد (عَلـَيهِ الرَّحمة) كه:

((طبّ، صحيح است و علم بآن ثابت است و طريق آن وحى است و جز اين نيست كه اخذ نموده‏اند آنرا عالمان بآن، از انبياء عليهـِمُ السّلام؛ و اين بجهت آنست كه نيست [در آغاز امر طبابت، نزد مردم] طريقى بسوى علم بحقيقت درد، مگر بسمع؛ و نيست [باز هم در آغاز امر طبابت، نزد مردم] راهى بسوى شناختن دواء مگر بتوقيف [یعنی: نصّ فرمایش پیامبران به آنها، که فقط باید توقـّف و ایستادگی بر آن شود – شارح]، پس ثابت شد كه طريق آن [همچون سایر علوم بشری، در سرآغاز آن] شنيدن است از [خداوند] عالِم بخفيّات تعالىٰ [همانگونه که عالم شیعی اِثناعَشَریّ شهید، ابو حاتِم رازی(ره)(م322ق) در اوائل "أعلامُ النـّـُبُوَّة" تبیین نموده است...– شارح].

و اخبارى كه وارد شده است از [ائمّۀ] صادِقِين عليهـِمُ السّلام، تفسيرش قول حضرت امير المؤمنين ع است كه: «معده خانه دردها است و پرهيز سَرِ هر دوائى است؛ و عادت ده هر بدنى آنچه را كه معتاد است» [المِعدَة ُ بَيتُ الأدواءِ وَ الحِميَة ُ رَأسُ الدَّواءِ؛ عَوِّدْ كـُلَّ بَدَنٍ مَا اعتاد].

و گاه نفع مى‏بخشد در بعضى شهرها دوائى - از مرضى كه عارض ميگردد ايشانرا - آنچه سبب هلاكت ميگردد اگر استعمال كنند آن را در غير اهل آن شهر (يعنى گاهى دوائى براى يكنوع مرض در يكى از شهرها خوب است، ولى همان دوا در شهر ديگرى براى آن مرض مفيد نميباشد، از جهت اختلاف آب و هوا- مصحّح)؛ و گاه پسند ميباشد از براى قومى كه صاحِبان عادتى ميباشند آنچه پسند نميباشد از براى كسانى كه مخالف ايشان باشند در عادت.

و بوده‏اند حضرات ائمه صادقين عليهـِمُ السّلام كه امر ميفرموده‏اند پاره[ای] صاحِبان امراض را به استعمال نمودن چيزى كه ضرر ميرساند بكسى كه بوده باشد در او آن مرض؛ پس ضرر نميرسانده او را استعمال آن و اين بجهت علم ايشان بود بمنقطع شدن سبب مرض؛ پس وقتى كه [آن شخص] استعمال مينموده است آنرا، [آن چیز] استعمال شده بود با صِحّت، بدون شعور [شخص] بآن؛ و بوده است علم ايشان به آن، از جانب خداوند، بر طريقه معجزه ايشان و اينكه آن برهانى بوده باشد از براى اختصاص دادن ايشان بآن [= اِعجاز] و خـَرقِ [= شکافتن و نقض] عادت بمعنای آن [یعنی بمعنای معجزه – ش]؛ پس گمان نموده‏اند گروهى كه آن استعمال هر گاه حاصل شود با مادّۀ مرض، نفع بخشد؛ پس غلط نموده‏اند در آن و مُتضرِّر گشته‏اند در آن. و اين قسمى است كه ايراد ننموده است آن را شيخ ابو جعفر [صدوق] رَحِمَهُ اللَّهُ تعالى، و او مُعتمَد است در اين باب [بجهت تسلّط و احاطه ای که بر احادیث داشته]، و وجوهى را كه ذكر نموده است از احاديث، مُحتمِل ميباشد از براى آنچه كه وصف نموده، بحَسَب آنچه ذكر نموديم ما آن را)).

+ نوشته شده در  چهارشنبه 1389/12/25ساعت   توسط مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیّه - اصفهان 

53/عربی/اعتقادات الصّدوق و المفید/الأخبار الواردة في الطبّ وشروط الأخذ والعمل بها

+ نوشته شده در  چهارشنبه 1389/12/25ساعت   توسط مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیّه - اصفهان 

52/فارسی/اعتقادات صدوق/احاديث کلّی و احادیث توضیح دار/اعتقاد در حرام و حلال

اعتقادات شيخ صدوق ره - ترجمه، ص142:

 

باب (چهل و دوم): اعتقاد در احاديث مُجمَله [= کلّی گویی شده] و مُفـَسَّره [= توضیح داده شده]:‏

 

ابن بابَوَيه - رحمة الله عليه - گويد: اعتقاد ما در باب حديث مُفسَّر [= دارای توضیح و تفسیر در متن خودش] آنست كه: آن حاكمست بر مُجمَل [= حدیث دارای اِجمال و کلّیّت]؛ چنانچه حضرت صادق عليه السّلام فرموده.

 

*****************************************

 

باب (چهل و سوم): اعتقاد در حَظر [= نهی] و اِباحَه‏ [= مُباح و حلال نمودن]:

 

ابن بابَوَيه [= صدوق] - رحمة الله عليه - گويد اعتقاد ما در اين باب اينست كه: همه چيزها [که بدی یا خوبی آنها معلوم نباشد – ش] حلال و مَوضِع رُخصَت [= دارای اجازه] است، تا در چيزى از آنها [از طرف شارع مقدّس] نهى وارد شود.

+ نوشته شده در  سه شنبه 1389/12/24ساعت   توسط مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیّه - اصفهان 

52/عربی/اعتقادات الصّدوق/الأخبار المُفسَّرَة والمُجمَلة والاعتقاد في الحَظر والإباحة

بسم اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیم

ازآنجاکه متأسّفانه اخیراً
شاهد هستیـم که تدوین
نرم افزارها و سایتــهای
عقیدتی شیعه، بعضاً با
حذف عناوین کتاب های
اعتقادی و اصیـل قـدماء
شیعه و نیز کتب مرحوم
علّامـــه محـمّـد بــــاقــر
مجلسی– بزرگترین عالم
شیعۀ اِثناعشریّه- صورت
گرفته است و چیـزهایی
که متأسّفانه به عنـــوان
نرم افزار یا سایت و .....
فضای فرهنگی جامعه را
اشغال نموده اند، اغلـب
به ارائۀ کتاب های غیـــر
اصیل و گـاه پر از خطـای
بـرخی از معاصرین – که
آگاهـی کافـی از روایـات
اهل بیت (علیهـِمُ السّلام)
نداشته و ندارند- اکتفـاء
نموده و اگر هـم ناچار از
آوردن "بحار الأنوار" در
برنامه هایشان شده اند
- آنهم با حذف و تحریف
بخش هایی از آن که بـا
عقاید خودشان مـطابـق
نیست – از ایـن جــهــت
بوده که "بحار"خورشید
کتب احادیث شیعه و یـا
معروف ترین منبع روایات
ائمّۀ اطهار (ع) است و از
آوردنـش راه فراری بـرای
کســـی وجود ندارد و از
بهانـه آوردن در مـورد آن
ناتوان هستند؛ ولی کتب
محی الدین عربی و یـــا
ابن سینا، ملاصـدرا، ملا
محسن فیـض کاشانـی
و میــــــــــر دامــاد و....
و هــواداران معاصر آنها،
بـه عنوان منابع یـا مآخذ
اصلی عقـــاید شیعیان،
به خورد اذهان نـاآگـــاه
و مــردم عامّی و غیـــر
متخصّص در این رابطه،
داده می شوند و همه
در قـالب نــــرم افزار و
سی دی و ..... و نیــز
کتب چاپــی و نشریّات
و سایتهای اینتـرنتی و
حتی کتابـهای درسی
بـرای دانش آمــوزان یا
دانشجویان بی اطّـلاع
ارائه شده اند و آنوقـت
همگی این عقاید پُر از
غلط و تحریف، به جای
عقائد حَقـّه و به اسم
اصول عقاید و... جعـل
و تبلیغ می شوند! حال
آنکه در قـبـر بــهـنگـام
سؤال وجواب، و در روز
قیامـت بــه هنـــگــــام
حساب، از اعتقادات و
آراء ابن سینا، میرداماد
و ملاصدرا و فیض و یـا
مُمیت الدین عربی و...
از ما سؤال نمی شـود؛
بلکه ازعقائدائمّۀ اطهار
که در کتــب اعتـقادات
شیخ صدوق و مفـید و
علامــۀ مجلـسی (ره)
به شکلی ساده، کامـل
و فشـرده، در اختـــیـار
همگـی قرار گرفـتــه و
به پنـدارهای شخصـی
کسانی آلوده نشده اند،
ازما پرسیده میـشود و
به قول شاعـــر:

آه آه از دست صرّافان
گوهر ناشناس!!

هر زمان،خرمهره را با
دُرّ برابر میکنند!!

بنابـراین، قائمیّه ایـن را
وظیفۀ شرعی بـر خود
می دانـد که علی رغم
میـل این افراد، کــتــب
اصیل اعتقادات شیعـه
مثل اعتـقادات شیـــخ
صدوق و شیخ مفیـد و
علامۀ مجلسی - أعلـی
اللهُ مقامَهــُم - را تـوأم
با اِعراب گذاری دقیــق
مشکلات متــون عربی
و با ترجمه ای روان، به
خواننـــدگان مـحتـرم و
محققان ارجمندی کـه
جویای حقــیـــقت اند،
ارائه بدهد. امیـد که ما
را به دعای خیـر یـاد
کنند و این نوشتــار در
روز بازپسین ، پرده ای
میان ابدان ما و آتــش
سوزان دوزخ باشد که
با کسی تعارف ندارد!

آثار ما به صفحۀ گیتی
نشان ماست!

از بعد ما، نگاه به آثـار
ما کنید!

البته باید دانسـت که
ما دراین برنامه ابتداءاً
"اعتقادات صدوق(ره)"
رامبنا قرار داده وشرح
شیخ مفید را تا آنجـــا
به این رساله ملحـــق
میکنیم که وارد تکلّفات
کلامی نشویم؛ زیرا در
اخبار متواتره ای که در
کتاب التوحید صدوق و
اصول کافی کلینی و...
آمده، ائمّۀ اطهار-ع- ما
شیعیان را از ورود ونیز
اشتغال به سه علــم:
کلام، فلسفه و عرفان
نهی فرموده اند و ایـن
نهی اکید، جنبۀ تحریم
شرعی دارد وما نیز از
طرح مشاجرات کلامی
شرعاً معذور هستیم...

*** "عناوین وبلاگ" را
مشاهده کرده تا مطلب
مورد نظـر را به راحتی
انتخاب و مطالعه کنیـد.

*تذکر: هرگونه مطلبی
که درون دو قلاب و یـا
به اصطلاح کروشه[..]
در متن عربی وفارسی
مشاهده می شـود، از
شرح سیّـــد ابراهیـــم
نجفی- رحمة الله علیه
افزوده شده و باعنـوان
"شارح" مشخص شده
که نباید با شیخ مفیــد
اشتباه شود؛ زیرا هرجا
از مفید نقل قول کنیـم،
آن را با عنوان "مفیـد"
مشخص میسازیم. بلی،
گاهی نیز بعض اضافات
تحقیقی از خود قائمیّـه
افزوده شده است.

ضمناً ترتیب این برنامه
به نحوی است که یک
شماره، فارسی و یک
شماره عربی یا همان
متن مربوطه است وبا
شمارۀ یکسان نمره -
گذاری میشـوند تا هر
محققی براحتی بتواند
متن عربی و ترجمۀ
آن را مشاهده نمایـد
و در صورت نیاز، آن
دو را با هم تطبیق دهد.

مرکز تحقیقات رایانه ای
قائمیّه - اصفهان

**************
تعریف المَوقِع بالعربیّة:

**************
بسم الله الرحمن الرحیم

من المأسوف علیه أنـــّا
نشاهِدُ الیوم إنتاجَ کثیـرٍ
من برمَجیّات أو مَـواقِــعَ
اعتقادیّة ً للشیعة بحذف
عناوین الکتب الأصلیــــّة
الاعتقادیّة لقـُدَماءِنا– وَ
هم العُمدة فی هذا الباب
لأنهم کانوا قریبی العهد
من عهدالائمّة الأطهار -
علیهم السلام – و أیضاً
قد حذفوا کتـــب العلاّمة
محمّد باقـر المجلسیّ –
و قد کان فصَّ خاتَم عـلم
الشیعة و علمـاءِها – الاَّ
بـِحــارَ الأنــوار – لکـَثرَة
سطوع أشِعّة انـواره فــی
سماء علوم الشیعـة – و
نرَی اشیاءَ تـُسَمَّی بمثـل
البرمجیّات أو المَـوقِـع ...
قد احتلّ الفضاءَ الثـَّقافیّ
للمجتمَع الشیعیّ بنشــر
الکتب غیر النـَّبیلة، بـــل
أحیاناً مَملوّةً من الخطایا
والأکاذیب ممّـن عاصَـرَنا
بعنوان الکلام الاسلامیّ
والعقائد الشیعیّة!! ممّن
لا خــَلاقَ له من العـُـثور
الکافی علی اخبار اهــل
بیت النبیّ– صلوات الله
علیهم – و أنا قـد نـــرَی
طبعَ بعض الکتب - حتی
بــحار الانــوار الشریفة
مُحرَّفاً بحذفٍ و تقطیـع!

إنهم لمّا لم یجدوا مفرّاً
من نشر ضیاء شموس
هذا الکتاب و مثله،فقد
التجأوا إلی تصحیفها و
تحریفها– کما قد کتـب
بعض من لا تعبّـُدَ لـه...
فی هَوامـِش مجلـّداتــه
الاُولـَیَات هفــواتٍ عِـناداً
حسداً للعلاّمة المجلسی
اعلی الله مقامَه العالی؛
و کان هذا المُستشکِـــلُ
نفسُه ممّن بالغ فی نشر
تـُرَّهات مُحیی الدّین– أو
مُمیت الدّین – العربــیّ،
و ابن سینا و مُـلاّ صـدرا
و صِهره الفیض الکاشی
و المیر داماد و أتباعهم
- حُشِر معهم و حُشِــرنا
مع المجلسیّ و الائمّـــة
الاطهار ع – بعــناویــنَ
واهیةٍ کاُصول العقائـد و
الکلام الشیعیّ! و الیوم
تلک الآراء الرّدیّئــة قد
صارت مَأکـُلة ً لـلعـــوامّ
من الأنام، من دون تحرٍّ
أو تحقیق أو بحث عــن
نیّات هذه الفرقة، حتـی
فی الکــتب الدّراسیّة أو
المنشورات و الصّحائف
الثقافیّة الشیعیّة!! وکذا
فی کثیر من الکــــتب و
المواقـــع و البرمجیّات و
الأقـراص المُدمَجَـة و...
فعلـَی الإسلام،والسلام!
لیرغب المؤمن فی لقـاء
الله حقـّاً! إن مات شیعیّ
بهذا أسَفاً ما کان ملوماً
والله! ونحن نسأل أتباعَ
هذا الشخص وتلامـِـذتَه:
هل تـُسألون و نـُسألُ فی
القبور، عمَّا اعتقـدَهُ ابن-
سیـــنا ، أو المُـلاّ صـدرَی
الشیـــرازی أو المحســن
الفیــض الکـاشانـــــی أو
میرداماد و الفِندِرسکی و
عُمَلاؤُهُم ... ، أو نکـون
جمیعاً مسئولین عمّا قال
ائمّتنا المعصومـون مـِن
آل النبیّ – صــــلـّی اللهُ
علیه و آلِـه و سلــَّمَ- ؟!
فإن قلتم بالأوّل فنقــول:
لکم دینکم و لِیََ دین !!
فقال رســول الله (ص):
المَرءُ یُحشَرُ مـــَعَ مَــن
أحَبَّ. صدقَ رسولُ الله.
والسلام علی من اتـّبَعََ
الهدَی.
إذاً، قد رأت مؤسّستــنا
"القائمیّة"- بأصفهان–
إیرانَ – فرضاً علیها أن
یُحییَ اعتقادات القدماء
کالصَّدوق والمفید وکـذا
المجلسیّ ، فإنـّها کانت
مأخوذة من زلال مصدر
أخبـار المعصومین(ع)،
مع اختلافٍ یسیر فــــی
بعض الجزئیّات منــها...
فعَمَدنا بإرائة اعتقادات
رئیس المُحدّثین الشیخ
الصّدوق – أعلــــَی الله
مقامَه الشریف– مع ما
کان من المُهمّات عنـــدَ
الفرقة الناجیة المُحِقـَّةِ
الإثــنَیْ عشـَریّة مـــِــن
إضافات الشیخ المفــید
- رحمة الله علیه – فی
شرحه علیها.وأعرَضنا
عن التکلـّفات الکلامـیّة
غیر الضـروریّة، الـّتـی
لا ثمرةَ لها و قد نهـــانا
الائمّة(ع) عن الاشتغال
بـعلوم الکلام والفلسفة
و العرفان، کما تواتـرَت
به الأخبارُ فی " توحیـد
الصّـدوق" و"الاُصــول
من الکافی" و ....

*تذکارٌ: ما جــاء بَــیــنَ
المعقوفین [...] فهو من
شرح العالــم الفاضـــل:
السّیّد ابراهیم الحسینی
النجفـی – رَحِمَــهُ اللهُ –
فما قد جاء من التصریح
بلفــظ "الشـــــّارح" فی
هذه الإضافات، فهو من
هذا الفاضل و لیـس من
الشیخ المفید؛ و امّا إن
کانت منه،صرّحنا باسم
المفـید فی اوّلها او فـی
آخِرها.وقد حقـّقنا المتن
وأضفنا تحقیقاتنا أیضـاً
بین المعقوفین... ونحـن
فی مــرکــــز القائمیّـــة
للتـَّحـــرّیات و البحــــوث
الکمبیوتریّـة – أصفهان
- إیران – و نـرجـــو اللهَ
أن یجعل هذه الصّحائفَ
حُجُباً بیننا و بینَ النــّار،
یوم یقوم الحساب...

(( إنّ آثارَنا تدُلّ ُ علــَینا
*فانظروا بعــــــدَنا إلی
الآثـــــــــــــــــــــار...)).

لاحِظ!
للعـثور علی المطلوب و
البحث عمّا تطلُبُ، راجع
"عناوین المطالب" ؛ ثمّ
اعلم أنّه قد أورَدنا مطلباً
بالعربیّة – مع إعــرابنـا
لمشکلاتها – فی رقـمٍ و
ترجَمَتَها بالفارسیّة فــی
نفس الرقم المطابق لـه
فی الفهرس. فاطلـُب ما
کنتَ بصـدده تطبیقاً ....

صفحه نخست
پست الکترونیک
آرشیو مطالب
عناوین مطالب وبلاگ

90/11/01 - 90/11/30
90/01/01 - 90/01/31
89/12/01 - 89/12/29
89/11/01 - 89/11/30
89/10/01 - 89/10/30
89/09/01 - 89/09/30
89/08/01 - 89/08/30
89/07/01 - 89/07/30
89/06/01 - 89/06/31

لعن (1)
تولّی (1)
تبرّی (1)
خلفاء ثلاثه (1)
خلفای سه گانه (1)

Powered By
  BLOGFA.COM